Srimad Valmiki Ramayana

KISHKINDHA KANDASARGA: 19SHLOKA: 11
Srimad Valmiki Ramayana - Kishkindha Kanda - Sarga 19

जीवपुत्रे निवर्तस्व पुत्रम् रक्षस्व च अन्दगम् ।
अंतको राम रूपेण हत्वा नयति वालिनम् ॥४-१९-११॥

jīvaputre nivartasva putram rakshasva ca aṃgadam । antako rāma rūpeṇa hatvā nayati vālinam ॥ ॥4-19-11॥

Translation

"O mother of a living son! Turn back and protect your son Angada. Death (Antaka) in the form of Rama has killed Vali and is leading him away."

हिंदी अनुवाद

"हे जीवित पुत्र वाली (भाग्यशाली) देवी! आप लौट जाइए और अपने पुत्र अंगद की रक्षा कीजिए। साक्षात् यमराज (अंतक) ने राम के रूप में वाली को मारकर उनका हरण कर लिया है (या ले जा रहे हैं)।"


English Commentary

This is the core of the monkeys' advice. They address Tara as 'Jivaputre'—a title emphasizing her responsibility to the living heir rather than the dead king. They urge her to retreat ('nivartasva') and guard Angada. Their description of Rama is terrifying: he is 'Antaka' (Death/Yama) in human form. They imply that facing Rama is suicidal. The logic is clear: the king is lost ('nayati valinam' - Death is taking Vali), so save the prince. It reflects the urgent survival instinct of the tribe.

हिंदी टीका

वानर तारा को 'जीवपुत्रे' (जिसका पुत्र जीवित है) कहकर संबोधित करते हैं, यह याद दिलाते हुए कि अब उसका ध्यान मृत पति के बजाय जीवित पुत्र पर होना चाहिए। वे उसे 'निवर्तस्व' (लौट जाओ) की सलाह देते हैं। उनकी दृष्टि में राम कोई साधारण योद्धा नहीं, बल्कि 'अंतको' (यमराज/काल) हैं। जब साक्षात् काल ने वाली को मार दिया, तो वहाँ जाने का कोई अर्थ नहीं है। वे चाहते हैं कि तारा तुरंत जाकर अंगद को सुरक्षित करे ताकि वंश की रक्षा हो सके।