Srimad Valmiki Ramayana

KISHKINDHA KANDASARGA: 19SHLOKA: 28
Srimad Valmiki Ramayana - Kishkindha Kanda - Sarga 19

ताम् अवेक्ष्य तु सुग्रीवः क्रोशन्तीम् कुररीम् इव ।
विषादम् अगमत् कष्टम् दृष्ट्वा च अंगदम् आगतम् ॥४-१९-२८॥

tām avekṣya tu sugrīvaḥ krośantīm kurarīm iva । viṣādam agamat kaṣṭam dṛṣṭvā ca aṅgadam āgatam ॥ ॥4-19-28॥

Translation

Seeing her crying like a female osprey (Kurari bird), and seeing Angada having arrived there, Sugriva fell into a grievous depression.

हिंदी अनुवाद

कुररी (पक्षी) की भाँति क्रंदन करती हुई उस तारा को देखकर, और अंगद को (वहाँ) आया हुआ देखकर, सुग्रीव अत्यंत कष्टदायक विषाद (दुःख) को प्राप्त हुए।


English Commentary

This verse marks a pivotal shift in Sugriva's emotional state. The sight of Tara wailing like a Kurari (osprey)—a standard poetic metaphor for a grieving woman—and the arrival of his nephew, Angada, pierces his heart. The thrill of victory instantly gives way to viṣādam (deep sorrow/depression). It highlights the complex fraternal bond; despite the enmity, witnessing the destruction of his brother's family evokes intense guilt and empathy in Sugriva. The reality of the fratricide's consequences begins to weigh heavily upon him.

हिंदी टीका

यह श्लोक सुग्रीव की मनोदशा में परिवर्तन का बड़ा संकेत है। अब तक वह शत्रु-विजय के भाव में थे, लेकिन भाभी तारा का 'कुररी' (एक प्रकार का पक्षी जो करुण स्वर में रोता है) जैसा विलाप और भतीजे अंगद की उपस्थिति ने उनके हृदय को झकझोर दिया। 'विषादम् अगमत्' (विषाद को प्राप्त हुए) दर्शाता है कि जीत की खुशी अब ग्लानि और पश्चाताप में बदल रही है। अपने भाई के परिवार को इस तरह बिखरते देख, सुग्रीव के भीतर का पारिवारिक प्रेम और करुणा जाग उठी है, जो रामायण में भावनाओं की जटिलता को दिखाता है।