Srimad Valmiki Ramayana

KISHKINDHA KANDASARGA: 23SHLOKA: 16
Srimad Valmiki Ramayana - Kishkindha Kanda - Sarga 23

यस्य राम विमुक्तेन हृतम् एक इषुणा भयम् ।
शरेण हृदि लग्नेन गात्र संस्पर्शने तव ॥ ॥४-२३-१६॥

Yasya rāma vimuktena hṛtam eka iṣuṇā bhayam । Śareṇa hṛdi lagnena gātra saṃsparśane tava ॥ ॥4-23-16॥

Translation

That single arrow released by Rama, which removed the fear [of Sugriva], is stuck in your heart, preventing me from touching [embracing] your body.

हिंदी अनुवाद

राम द्वारा छोड़े गए जिस एक ही बाण ने (सुग्रीव का) भय हर लिया था, हृदय में लगे हुए उस बाण के कारण (मैं) आपके शरीर का स्पर्श (आलिंगन) करने से रुक गई हूँ।


English Commentary

Tara identifies the specific obstacle: Rama's arrow. The verse connects two effects of this single projectile: it removed Sugriva's fear ("Hritam bhayam") and simultaneously impaled Vali's heart ("Hridi lagnena"), creating a physical barrier to Tara's embrace. The commentary emphasizes the dual nature of the arrow—it is an instrument of liberation for Sugriva and an instrument of separation for Tara. It stands rigidly between the husband and wife, symbolizing the intervention of a third power (Rama) in their personal destiny.

हिंदी टीका

यह श्लोक पिछले श्लोक का कारण स्पष्ट करता है। राम का वह 'एक बाण' (एक इषुणा) जिसने युद्ध का निर्णय कर दिया और सुग्रीव को निर्भय कर दिया, वही बाण अब तारा और वाली के बीच की बाधा है। यह बाण केवल लोहे का टुकड़ा नहीं है; यह राम की शक्ति और वाली की मृत्यु का प्रतीक है। 'हृदि लग्नेन' (हृदय में लगा हुआ) - यह बाण वाली के प्राण लेने के साथ-साथ तारा को अंतिम मिलन से भी वंचित कर रहा है। यहाँ राम के बाण की अचूकता और उसके परिणाम का वर्णन है।