Srimad Valmiki Ramayana

अंहो बतेदम् नृ वर अविषह्य निवर्तते मे हृदि साधु वृत्तम् ।
अग्नौ विवर्णम् परितप्य मानम् किट्टम् यथा राघव जात रूपम् ॥ ॥४-२४-१८॥
aṃho batedam nṛ vara aviṣahya nivartate me hṛdi sādhu vṛttam । agnau vivarṇam paritapya mānam kiṭṭam yathā rāghava jāta rūpam ॥ ॥4-24-18॥
Translation
"Alas! O best of men, this sin is unbearable. My good nature is receding from my heart, just as dross is separated from gold being heated in the fire."
हिंदी अनुवाद
"हाय! हे नरश्रेष्ठ राघव! यह पाप मेरे लिए असहनीय है। जैसे आग में तपाए जाने पर सोने (जातरूप) से मैल (किट्ट) अलग हो जाता है, वैसे ही मेरे हृदय में जो साधु-वृत्ति (अच्छाई) थी, वह इस संताप से जलकर अलग हो रही है (नष्ट हो रही है)।"
English Commentary
Sugriva uses the metaphor of gold refining to describe his internal state, but with a tragic twist. While fire purifies gold (jata rupa) by removing dross (kittam), Sugriva feels that the fire of remorse is stripping him of his sadhu vrittam (virtuous nature). He feels the separation of his virtue from his self, leaving him feeling like the discarded dross. Alternatively, the heat of the guilt is so intense that it is forcefully expelling his peace of mind. The phrase "Alas! This sin is unbearable" sets the tone of absolute desperation.
हिंदी टीका
सुग्रीव यहाँ धातु-शोधन (metallurgy) का दृष्टांत देता है। आमतौर पर आग में तपने से सोना शुद्ध होता है, लेकिन यहाँ संदर्भ पीड़ा का है। सुग्रीव कह रहा है कि पश्चाताप की अग्नि इतनी तेज है कि वह उसे जला रही है। 'साधु वृत्तम्' (सदाचार) उसके हृदय से वैसे ही निकल रहा है जैसे पिघले हुए सोने से मैल। या इसका अर्थ यह भी हो सकता है कि पाप के कारण उसकी अच्छाई दब गई है और अब वह केवल 'किट्ट' (मैल) महसूस कर रहा है। वह अपनी ही नजरों में गिर गया है। 'अविषह्य' शब्द बताता है कि यह पीड़ा उसकी सहनशक्ति से बाहर है।