Srimad Valmiki Ramayana

KISHKINDHA KANDASARGA: 25SHLOKA: 43
Srimad Valmiki Ramayana - Kishkindha Kanda - Sarga 25

एष त्वाम् राम रूपेण कालः कर्षति वानर ।
येन स्म विधवाः सर्वाः कृता एक इषुणा रणे ॥ ॥४-२५-४३॥

Eṣa tvām rāma rūpeṇa kālaḥ karṣati vānara । Yena sma vidhavāḥ sarvāḥ kṛtā eka iṣuṇā raṇe ॥ ॥4-25-43॥

Translation

"O Vanara, this Time (Death) in the form of Rama is dragging you away. By him, all of us have been made widows with a single arrow in battle."

हिंदी अनुवाद

"हे वानर! यह 'काल' (मृत्यु) राम के रूप में आपको खींचकर ले जा रहा है। जिस (राम) ने रणभूमि में एक ही बाण से हम सबको विधवा बना दिया है।"


English Commentary

Tara elevates the tragedy to a philosophical level. She perceives Rama not merely as a killer, but as "Kala" (Time/Death) personified. This indicates an understanding that Vali's death was destiny acting through Rama. The phrase "with a single arrow" highlights both Rama's supreme martial skill and the devastating efficiency of the act—one shot was sufficient to end a king's life and widow an entire court of women.

हिंदी टीका

तारा यहाँ एक दार्शनिक सत्य बोल रही है। वह राम को केवल एक शत्रु योद्धा के रूप में नहीं, बल्कि स्वयं 'काल' (समय/मृत्यु) के अवतार के रूप में देख रही है। वह स्वीकार करती है कि राम नियति के साधन हैं। 'एक इषुणा' (एक बाण से) का उल्लेख राम के अदम्य कौशल और उस त्रासदी की भयावहता दोनों को रेखांकित करता है—एक ही तीर ने न केवल वाली को मारा, बल्कि उसके पूरे रनिवास का भाग्य बदल दिया।