Srimad Valmiki Ramayana

KISHKINDHA KANDASARGA: 32SHLOKA: 6
Srimad Valmiki Ramayana - Kishkindha Kanda - Sarga 32

न खलु अस्ति मम त्रासो लक्ष्मणान् न अपि राघवात् ।
मित्रम् तु अस्थान कुपितम् जनयति एव संभ्रमम् ॥ ॥४-३२-६॥

Na khalu asti mama trāso Lakṣmaṇān na api Rāghavāt । Mitram tu asthāna kupitam janayati eva sambhramam ॥ ॥4-32-6॥

Translation

I certainly have no fear of Lakshmana, nor even of Rama. However, a friend getting angry without cause naturally creates agitation.

हिंदी अनुवाद

मुझे न तो लक्ष्मण से और न ही राम से कोई भय है। परंतु, मित्र का बिना कारण (अस्थान) क्रोधित होना मन में घबराहट (संभ्रम) अवश्य पैदा करता है।


English Commentary

Sugriva engages in posturing here. He claims a lack of fear regarding Rama and Lakshmana to maintain his image of strength before his ministers. However, the admission of Sambhramam (agitation/confusion) betrays his anxiety. By labeling the anger as asthāna kupitam (anger out of place/unjustified), he maintains his stance of innocence, framing the crisis as a misunderstanding that causes psychological distress rather than existential fear.

हिंदी टीका

यह श्लोक सुग्रीव के राजसी अहंकार और आंतरिक भय के द्वंद्व को दिखाता है। पहले वे कहते हैं 'मुझे भय नहीं है' (आत्म-सम्मान बचाने के लिए), लेकिन फिर स्वीकार करते हैं कि वे 'संभ्रम' (घबराहट/व्याकुलता) में हैं। 'अस्थान कुपितम्' (अनुचित समय/स्थान पर क्रोध) कहकर वे पुनः यह दावा करते हैं कि राम-लक्ष्मण का क्रोध करना न्यायसंगत नहीं है। यह सुग्रीव की मनोदशा का सटीक चित्रण है—ऊपर से निडर, भीतर से आशंकित।