Srimad Valmiki Ramayana

KISHKINDHA KANDASARGA: 36SHLOKA: 14
Srimad Valmiki Ramayana - Kishkindha Kanda - Sarga 36

यः ते प्रभावः सुग्रीव यत् च ते शौचम् ईदृशम् ।
अर्हः तम् कपि राज्यस्य श्रियम् भोक्तुम् अनुत्तमाम् ॥ ॥४-३६-१४॥

Yaḥ te prabhāvaḥ Sugrīva yat ca te śaucam īdṛśam |
Arhaḥ tam kapi rājyasya śriyam bhoktum anuttamām ॥4-36-14॥

Translation

Sugriva, given your power and such purity (of heart), you are indeed worthy of enjoying the supreme fortune of the monkey kingdom.

हिंदी अनुवाद

हे सुग्रीव! आपका जैसा प्रभाव है और जैसी यह पवित्रता (सरलता/शुद्धता) है, उसे देखते हुए आप ही वानर-राज्य की इस उत्तम लक्ष्मी (राजश्री) का उपभोग करने के योग्य हैं।


English Commentary

This is a full validation of Sugriva's kingship. Lakshmana praises Sugriva's Prabhava (influence/power) and Shaucham (inner purity/honesty). By stating that Sugriva is Arhah (worthy) to rule, Lakshmana formally retracts his earlier threat to kill him. He confirms that a king who admits his faults and values friendship is indeed the rightful ruler. It restores Sugriva’s legitimacy, which had been momentarily threatened by Lakshmana’s anger.

हिंदी टीका

थोड़ी देर पहले लक्ष्मण ने कहा था कि सुग्रीव राज्य के योग्य नहीं हैं और उन्हें मार देना चाहिए। अब, सुग्रीव की 'शौचम्' (मन की शुद्धि/ईमानदारी) देखकर लक्ष्मण अपना निर्णय बदलते हैं। वे कहते हैं कि सुग्रीव ही इस राज्य के सच्चे अधिकारी हैं। यह दर्शाता है कि लक्ष्मण का क्रोध सुग्रीव के चरित्र पर नहीं, बल्कि उनके क्षणिक व्यवहार पर था। सुग्रीव की सत्यता ने लक्ष्मण को पुनः आश्वस्त कर दिया है।