Srimad Valmiki Ramayana

KISHKINDHA KANDASARGA: 36SHLOKA: 6
Srimad Valmiki Ramayana - Kishkindha Kanda - Sarga 36

कः शक्तः तस्य देवस्य ख्यातस्य स्वेन कर्मणा ।
तादृशम् प्रतिकुर्वीत अंशेन अपि नृपात्मज ॥ ॥४-३६-६॥

Kaḥ śaktaḥ tasya devasya khyātasya svena karmaṇā |
Tādṛśam pratikurvīta aṃśena api nṛpātmaja ॥4-36-6॥

Translation

O Prince, who is capable of repaying, even partially, the favor of that lord (Rama) who is renowned for his own deeds?

हिंदी अनुवाद

हे राजकुमार (लक्ष्मण)! अपने कर्मों से तीनों लोकों में विख्यात उन देवस्वरूप श्रीराम के उपकार का बदला, आंशिक रूप में भी चुकाने में कौन समर्थ हो सकता है?


English Commentary

Sugriva poses a rhetorical question to emphasize Rama's greatness. He states that Rama is self-made (svena karmana - renowned by his own deeds) and divine. Sugriva admits that no matter what he does, he cannot repay even a fraction (amshena api) of what Rama has done for him. This implies that his upcoming assistance in the war is not a repayment (which is impossible), but merely a humble offering of service.

हिंदी टीका

यह एक अलंकारिक प्रश्न है। सुग्रीव कहते हैं कि राम का उपकार इतना विशाल है कि उसे चुकाना असंभव है, 'अंशेन अपि' (एक अंश मात्र भी) प्रतिदान संभव नहीं। सुग्रीव अपनी सीमाओं को स्वीकार कर रहे हैं। वे कह रहे हैं कि वे जो भी करेंगे, वह राम के उपकार के सामने तुच्छ ही होगा। यह उनकी अधीनता और भक्ति का प्रमाण है।