Srimad Valmiki Ramayana

KISHKINDHA KANDASARGA: 40SHLOKA: 15
Srimad Valmiki Ramayana - Kishkindha Kanda - Sarga 40

सुहृद् द्वितीयो विक्रान्तः प्राज्ञः काल विशेष वित् ।
भवान् अस्मत् हिते युक्तः सुहृद् आप्तो अर्थवित्तमः ॥ ॥४-४०-१५॥

suhṛd dvitīyo vikrāntaḥ prājñaḥ kāla viśeṣa vit |
bhavān asmat hite yuktaḥ suhṛd āpto arthavittamaḥ ॥4-40-15॥

Translation

You are my second friend, brave, wise, and a knower of the nuances of time. You are engaged in our welfare, a trustworthy friend, and the best knower of objectives.

हिंदी अनुवाद

आप मेरे दूसरे सुहृद (मित्र) हैं, आप पराक्रमी, बुद्धिमान और काल-विशेष (उचित समय) के ज्ञाता हैं। आप हमारे हित में लगे हुए, विश्वसनीय मित्र और अर्थ (प्रयोजन) को भली-भांति जानने वाले हैं।


English Commentary

Rama praises Sugriva by listing his qualities. Suhṛd dvitīyo (second friend) implies Sugriva holds a place in Rama's heart next only to Lakshmana. Rama validates Sugriva's strategic acumen by calling him kāla viśeṣa vit (knower of proper timing) and arthavittamaḥ (expert in objectives/means). This verse serves as a definitive endorsement of Sugriva's character, indicating that Rama has fully accepted him as an āpta (trustworthy) ally who is genuinely dedicated to their mutual welfare.

हिंदी टीका

राम सुग्रीव की सात विशेषताओं का वर्णन कर उनकी प्रशंसा करते हैं। 'सुहृद् द्वितीयो' का अर्थ है कि लक्ष्मण के बाद आप मेरे दूसरे प्राणप्रिय सखा हैं। राम सुग्रीव को 'काल विशेष वित्' (समय को पहचानने वाला) और 'अर्थवित्तमः' (लक्ष्य को समझने वाला) कहकर उनकी रणनीतिक योग्यता को प्रमाणित करते हैं। यह श्लोक सुग्रीव के चरित्र प्रमाण पत्र (character certificate) जैसा है, जो दर्शाता है कि राम ने उन्हें पूर्ण रूप से 'आप्त' (भरोसेमंद) मान लिया है।