Srimad Valmiki Ramayana

KISHKINDHA KANDASARGA: 40SHLOKA: 45
Srimad Valmiki Ramayana - Kishkindha Kanda - Sarga 40

दिव्य गन्धैः कुसुमितै आचितैः च नगैः वृतः ।
सरः च राजतैः पद्मैः ज्वलितैः हेम केसरैः ॥ ॥४-४०-४५॥

Divya gandhaiḥ kusumitai ācitaiḥ ca nagaiḥ vṛtaḥ । Saraḥ ca rājataiḥ padmaiḥ jvalitaiḥ hema kesaraiḥ ॥ ॥4-40-45॥

Translation

That mountain is surrounded by trees laden with flowers emitting celestial fragrances. There is also a lake filled with silver lotuses that possess shining golden stamens.

हिंदी अनुवाद

वह पर्वत दिव्य सुगंध वाले, फूलों से लदे हुए वृक्षों से घिरा हुआ है। वहाँ एक सरोवर है जो चाँदी (के रंग) के कमलों से भरा है, जिनके केसर (परागकण) सोने के समान चमकते हैं।


English Commentary

The flora described here transcends earthly biology. The trees bear 'celestial fragrances,' indicating the presence of divine beings. The description of the lotuses is metallic and jewel-like: petals of silver and stamens of gold. This suggests that in these higher cosmic realms, nature is imperishable and opulent. The 'lake' mentioned here sets the stage for the Sudarshana lake mentioned in the next verse, portraying a landscape that is essentially a paradise or pleasure garden for celestial entities.

हिंदी टीका

यहाँ ऋषभ पर्वत के वातावरण का वर्णन है। यह कोई साधारण वन नहीं है; यहाँ के वृक्षों की सुगंध 'दिव्य' है, जो देवताओं के लिए उपयुक्त है। यहाँ स्थित सरोवर की सुंदरता अद्भुत है—कमल सामान्य नहीं हैं, बल्कि 'राजत' (चाँदी) के हैं और उनके मध्य भाग (केसर) स्वर्ण के हैं। यह वर्णन दर्शाता है कि पूर्व दिशा के इस भाग में भौतिक प्रकृति दिव्य रूप धारण कर लेती है। यहाँ धातु और वनस्पति का अद्भुत मिश्रण है, जो इस क्षेत्र की समृद्धि और अलौकिकता को सिद्ध करता है।