Srimad Valmiki Ramayana

KISHKINDHA KANDASARGA: 40SHLOKA: 70
Srimad Valmiki Ramayana - Kishkindha Kanda - Sarga 40

ऊर्ध्वम् मासात् न वस्तव्यम् वसन् वध्यो भवेन् मम ।
सिद्ध अर्थाः संनिवर्तध्वम् अधिगम्य च मैथिलीम् ॥ ॥४-४०-७०॥

Ūrdhvam māsāt na vastavyam vasan vadhyo bhaven mama । Siddha arthāḥ samnivartadhvam adhigamya ca maithilīm ॥ ॥4-40-70॥

Translation

You must not stay beyond a month. Anyone who stays longer shall be killed by me. Therefore, having achieved your goal and having found Maithili, return.

हिंदी अनुवाद

एक महीने से ऊपर वहां नहीं रुकना चाहिए। जो (एक महीने से अधिक) रुकेगा, वह मेरे द्वारा वध करने योग्य होगा (मैं उसे मार डालूँगा)। अतः मैथिली (सीता) का पता लगाकर और अपना प्रयोजन सिद्ध करके लौट आना।


English Commentary

This verse exemplifies the legendary "Sugriva-Ajna" (Command of Sugriva), known for its inviolability. The threat is explicit: execution for anyone who exceeds the one-month deadline. This severity ensures that the vast army does not become complacent or settle down in the luxurious lands they explore. Sugriva emphasizes that the mission is critical and time-sensitive. The goal is Siddha-artha (having achieved the objective) of finding Maithili, followed by an immediate return.

हिंदी टीका

यहाँ सुग्रीव का 'राजा' और 'शासक' रूप प्रकट होता है। वे अत्यंत कठोर अनुशासन लागू करते हैं। 'वध्यो भवेन् मम' (मेरे हाथों मारा जाएगा) एक स्पष्ट और भयानक चेतावनी है। यह वानरों में भय और तत्परता (urgency) उत्पन्न करने के लिए है, ताकि वे आलस्य में समय न गँवाएं। रामायण में इसे 'सुग्रीव-आज्ञा' कहा जाता है, जिसे टाला नहीं जा सकता। प्रयोजन सिद्ध करके लौटने का आदेश अनुशासन और कर्तव्य का मिश्रण है।