Srimad Valmiki Ramayana

KISHKINDHA KANDASARGA: 43SHLOKA: 21
Srimad Valmiki Ramayana - Kishkindha Kanda - Sarga 43

तत्र पाण्डुर मेघाभम् जाम्बूनद परिष्कृतम् ।
कुबेर भवनम् रम्यम् निर्मितम् विश्वकर्मणा ॥४-४३-२१॥

tatra pāṇḍura meghābham jāmbūnada pariṣkṛtam |
kubera bhavanam ramyam nirmitam viśvakarmaṇā ॥4-43-21॥

Translation

There, resembling a white cloud, adorned with Jambunada gold, is the delightful palace of Kubera, built by Vishvakarma.

हिंदी अनुवाद

वहाँ (कैलास पर) श्वेत बादलों के समान आभा वाला, जाम्बूनद (स्वर्ण) से अलंकृत और विश्वकर्मा द्वारा निर्मित कुबेर का रमणीय भवन है।


English Commentary

This verse describes the celestial architecture of Kubera's palace on Mount Kailasha. It is likened to a "pandura megha" (white cloud), harmonizing with the snowy surroundings, yet accented with "Jambunada" (a specific high-quality gold from the Jambu river). The mention of "Vishvakarma" (the divine architect) as the builder emphasizes its supernatural perfection and beauty ("ramyam"). Sugriva provides these details to ensure the monkeys recognize the landmark. The grandeur of the location also reminds the search party that they are treading on the grounds of the Gods.

हिंदी टीका

कैलास पर्वत पर स्थित कुबेर के भवन का भव्य वर्णन है। इसकी तुलना 'पाण्डुर मेघाभम्' (श्वेत बादलों) से की गई है, जो इसकी विशालता और सफेदी को दर्शाता है। 'जाम्बूनद' एक विशिष्ट प्रकार का उत्तम स्वर्ण होता है, जिससे यह भवन सजा है। इसका निर्माण स्वयं देवताओं के शिल्पी 'विश्वकर्मा' ने किया है, जो इसकी दिव्यता और स्थापत्य कला की उत्कृष्टता का प्रमाण है। चूँकि रावण कुबेर का सौतेला भाई है और उसने कुबेर को हराया था, इसलिए रावण का इस क्षेत्र में आना या छिपना तार्किक है।