Srimad Valmiki Ramayana

KISHKINDHA KANDASARGA: 50SHLOKA: 20
Srimad Valmiki Ramayana - Kishkindha Kanda - Sarga 50

वायोः इव गतिः तेषाम् दृष्टिः तम् अपि वर्तते ।
ते प्रविष्टाः तु वेगेन तत् बिलम् कपि कुंजराः ॥ ॥४-५०-२०॥

vāyoḥ iva gatiḥ teṣām dṛṣṭiḥ tam api vartate । te praviṣṭāḥ tu vegena tat bilam kapi kuñjarāḥ ॥ ॥4-50-20॥

Translation

Their speed was like that of the wind, and their vision functioned even in that (darkness). Those elephants among monkeys entered that cave with great speed.

हिंदी अनुवाद

उनकी गति वायु के समान थी और उनकी दृष्टि उस (अंधकार) में भी काम कर रही थी। वे वानर-श्रेष्ठ (कपि कुंजराः) बड़े वेग से उस गुफा में प्रविष्ट हुए।


English Commentary

The narrative pace accelerates here. The Vanaras are moving with vegena (speed), comparable to the wind (vāyoḥ iva gatiḥ). This rapid movement in a pitch-black tunnel signifies both their desperation for water and their fearless competence. The text reiterates that their vision prevails (vartate) even over tam (that darkness). The metaphor shifts from "tigers" in the previous verse to kapi kuñjarāḥ (elephants among monkeys) here, emphasizing their unstoppable momentum and sheer physical mass moving through the tunnel.

हिंदी टीका

वानरों की गतिशीलता (mobility) पर यहाँ जोर दिया गया है। 'वायोः इव गतिः' (वायु जैसी गति) बताती है कि वे धीरे-धीरे टटोलते हुए नहीं, बल्कि तेजी से आगे बढ़ रहे थे। 'कपि कुंजराः' (वानरों में हाथी) एक भारी-भरकम विशेषण है जो उनकी शक्ति को दर्शाता है, जबकि वायु की उपमा उनकी फुर्ती को। वे 'वेगेन' (वेग पूर्वक) भीतर गए क्योंकि प्यास की तीव्रता उन्हें रुकने नहीं दे रही थी। अंधेरे में भी दृष्टि का काम करना ('वर्तते') यह सिद्ध करता है कि वे इस अभियान के लिए पूरी तरह सक्षम थे।