Srimad Valmiki Ramayana

KISHKINDHA KANDASARGA: 59SHLOKA: 14
Srimad Valmiki Ramayana - Kishkindha Kanda - Sarga 59

तत्र कश्चित् मया दृष्टः सूर्य उदय सम प्रभाम् ।
स्त्रियम् आदाय गच्छन् वै भिन्न अंजन चय उपमः ॥ ॥४-५९-१४॥

Tatra kaścit mayā dṛṣṭaḥ sūrya udaya sama prabhām । Striyam ādāya gacchan vai bhinna añjana caya upamaḥ ॥ ॥4-59-14॥

Translation

There, I saw someone resembling a heap of crushed collyrium (dark mascara), going along carrying a woman who possessed the radiance of the rising sun.

हिंदी अनुवाद

वहाँ मैंने किसी एक (पुरुष) को देखा जो सूर्योदय के समान आभा वाली एक स्त्री को लेकर जा रहा था। वह पुरुष बिखरे हुए काजल के ढेर (काले बादल) के समान था।


English Commentary

Suparshva describes the visual spectacle without knowing the identities. The contrast is stark and poetic: Ravana is dark like a mound of crushed collyrium (Bhinna añjana caya), while the woman he carries shines like the sunrise (Sūrya udaya sama prabhām). This metaphor extends beyond physical appearance to symbolize the abduction of Light by Darkness. The imagery of the "rising sun" suggests that despite being captured, Sita's spiritual luster remains undiminished.

हिंदी टीका

यहाँ रावण और सीता के रूप का अद्भुत विरोधाभास (Contrast) चित्रित किया गया है। रावण 'भिन्न अंजन चय उपमः' (बिखरे हुए काजल के ढेर जैसा काला) है, जबकि सीता 'सूर्य उदय सम प्रभाम्' (बाल सूर्य जैसी तेजस्वी) हैं। यह केवल रंगों का अंतर नहीं, बल्कि अंधकार (अधर्म) और प्रकाश (धर्म) का भी प्रतीक है। सुपार्श्व ने अभी उन्हें पहचाना नहीं है ('कश्चित्' - कोई एक), वह केवल उनके दृश्य रूप का वर्णन कर रहा है। यह दृश्य सीता की पवित्रता और रावण की तामसिक प्रकृति को उभरता है।