Srimad Valmiki Ramayana

KISHKINDHA KANDASARGA: 59SHLOKA: 8
Srimad Valmiki Ramayana - Kishkindha Kanda - Sarga 59

तम् माम् एवम् गतम् पुत्रः सुपार्श्वो नाम नामतः ।
आहारेण यथा कालम् बिभर्ति पतताम् वरः ॥ ॥४-५९-८॥

Tam mām evam gatam putraḥ supārśvo nāma nāmataḥ । Āhāreṇa yathā kālam bibharti patatām varaḥ ॥ ॥4-59-8॥

Translation

My son, named Suparshva, the best among birds, supports me, who is in such a condition, with food at the proper time.

हिंदी अनुवाद

मुझ जैसे इस दशा को प्राप्त हुए की, मेरा 'सुपार्श्व' नाम का पुत्र, जो पक्षियों में श्रेष्ठ है, समय-समय पर आहार लाकर भरण-पोषण करता है।


English Commentary

Sampati introduces the crucial link in his intelligence network: his son, Suparshva. This verse highlights the virtue of filial piety (Pitru-bhakti). Suparshva sustains his disabled father by providing food Yathā kālam (at appropriate times), ensuring his survival. Describing Suparshva as Patatām varaḥ (best among birds) establishes the son's capability, implying he is strong and travels far—making him a credible eyewitness. Suparshva serves as the sensory extension for the immobilized Sampati, bridging the gap between the isolated mountain peak and the events occurring in the sky above.

हिंदी टीका

यहाँ संपाति उस माध्यम का परिचय दे रहे हैं जिसके द्वारा उन्हें बाहरी दुनिया की खबरें मिलती हैं—उनका पुत्र सुपार्श्व। यह श्लोक पारिवारिक धर्म और पितृ-भक्ति का उत्कृष्ट उदाहरण है। सुपार्श्व अपने अपंग पिता की सेवा 'यथा कालम्' (उचित समय पर) भोजन देकर करता है। 'पतताम् वरः' (पक्षियों में श्रेष्ठ) विशेषण सुपार्श्व की क्षमता और शक्ति को दर्शाता है। संपाति की कथा में सुपार्श्व 'आँख और कान' की भूमिका निभाता है। यही वह कड़ी है जो सीता के हरण की घटना को संपाति तक पहुँचाती है।