Srimad Valmiki Ramayana

KISHKINDHA KANDASARGA: 67SHLOKA: 5
Srimad Valmiki Ramayana - Kishkindha Kanda - Sarga 67

तस्य संस्तूयमानस्य सर्वैः वनर पुंगवैः ।
तेजसा आपूर्यमाणस्य रूपम् आसीत् अनुत्तमम् ॥ ॥४-६७-५॥

Tasya saṃstūyamānasya sarvaiḥ vanara puṅgavaiḥ |
Tejasā āpūryamāṇasya rūpam āsīt anuttamam ॥4-67-5॥

Translation

While being praised by all the leading monkeys, and becoming filled with radiance, his form became unsurpassed (supreme).

हिंदी अनुवाद

समस्त श्रेष्ठ वानरों द्वारा स्तुति किए जाने पर, और तेज (ऊर्जा) से परिपूर्ण होते हुए हनुमान का वह रूप अनुत्तम (जिससे श्रेष्ठ कुछ न हो) हो गया।


English Commentary

The transformation reaches its peak here. Hanuman is described as being filled with Tejas (spiritual radiance/energy). His form is called Anuttamam—unsurpassed or excellent. This is not grotesque gigantism but a majestic, awe-inspiring magnification of self. The commentary notes that true power in Indian thought is accompanied by radiance; Hanuman is glowing with the intensity of his purpose and the collective prayers of his peers.

हिंदी टीका

हनुमान जी का रूप अब केवल 'विशाल' नहीं है, बल्कि 'अनुत्तम' (सर्वश्रेष्ठ) और 'तेजस्वी' है। 'तेज' का अर्थ है आंतरिक चमक या आभा। उनका शारीरिक आकार उनके आत्मबल और संकल्प की चमक से भर गया है। रामायण में सौंदर्य केवल दिखावट नहीं, बल्कि गुण और शक्ति का प्रतिबिंब है। इस समय हनुमान जी का व्यक्तित्व अपने चरम शिखर पर है, जो असंभव को संभव करने के लिए तैयार है।