Srimad Valmiki Ramayana

KISHKINDHA KANDASARGA: 8SHLOKA: 12
Srimad Valmiki Ramayana - Kishkindha Kanda - Sarga 8

स ददर्श ततः सालम् अविदूरे हरीश्वरः ।
सुपुष्पम् ईषत् पत्र आढ्यम् भ्रमरैः उपशोभितम् ॥ ॥४-८-१२॥

Sa dadarśa tataḥ sālam avidūre harīśvaraḥ |
Supuṣpam īṣat patra āḍhyam bhramaraiḥ upaśobhitam ॥4-8-12॥

Translation

Then, the lord of monkeys (Sugriva) saw a Sal tree not far away, rich with beautiful flowers and dense foliage, and adorned with humming bees.

हिंदी अनुवाद

तब वानरों के स्वामी (सुग्रीव) ने पास ही में एक साल का वृक्ष देखा, जो फूलों से लदा हुआ था, घने पत्तों से युक्त था और जिस पर भंवरे गुंजार कर रहे थे।


English Commentary

Nature provides the furniture for this royal court. Sugriva spots a Sal tree, chosen for its utility and beauty. Supushpam (good flowers) and dense leaves imply soft cushioning, suitable for a prince. The presence of bees (Bhramarai) suggests the flowers are fresh and fragrant. Valmiki emphasizes that even in the wild, the environment acknowledges Rama’s royalty by offering its best elements. Sugriva’s discerning eye selects a spot that offers both dignity and comfort.

हिंदी टीका

वाल्मीकि रामायण में प्रकृति का वर्णन अद्भुत होता है। सुग्रीव ने एक 'साल' वृक्ष चुना। क्यों? क्योंकि वह 'सुपुष्पम्' (सदाबहार फूलों वाला) और 'पत्र आढ्यम्' (पत्तों से भरा) था, जो एक आरामदायक और गद्देदार आसन बनाने के लिए उपयुक्त था। भंवरों का गुंजार करना उस स्थान की पवित्रता और शांति का प्रतीक है। सुग्रीव अपने मित्र राम के लिए सर्वश्रेष्ठ वस्तु का चयन कर रहे हैं। वन में भी राजसी सत्कार कैसे किया जाए, यह सुग्रीव जानते हैं।