Srimad Valmiki Ramayana

KISHKINDHA KANDASARGA: 8SHLOKA: 16
Srimad Valmiki Ramayana - Kishkindha Kanda - Sarga 8

ततः प्रहृष्टः सुग्रीवः श्लक्ष्णया शुभया गिरा ।
उवाच प्रणयाद् रामम् हर्ष व्याकुलित अक्षरम् ॥ ॥४-८-१६॥

Tataḥ prahṛṣṭaḥ Sugrīvaḥ ślakṣṇayā śubhayā girā |
Uvāca praṇayād Rāmam harṣa vyākulita akṣaram ॥4-8-16॥

Translation

Then, filled with delight, Sugriva spoke to Rama with sweet and auspicious words out of affection, his syllables faltering due to sheer joy.

हिंदी अनुवाद

तब अत्यंत प्रसन्न सुग्रीव ने मधुर और शुभ वाणी में, प्रेमपूर्वक राम से कहा; हर्ष के कारण उनके अक्षर (शब्द) लड़खड़ा रहे थे (गदगद हो रहे थे)।


English Commentary

Sugriva’s emotional state is vividly portrayed here. He is Prahrishtah (delighted) but also overwhelmed. The phrase Harsha vyakulita aksharam is masterful—it means his speech was stammering or faltering because of intense joy. He is speaking out of Pranaya (love/affection), not just strategy. This vulnerability shows that Sugriva has dropped his guard completely. He is no longer negotiating; he is confiding in a savior. The emotional dam is breaking.

हिंदी टीका

सुग्रीव की मानसिक अवस्था 'हर्ष व्याकुलित' है—अर्थात खुशी से बैचेन। जब किसी दुखी व्यक्ति को अचानक कोई सहारा मिल जाता है, तो उसका गला भर आता है और शब्द ठीक से नहीं निकलते। सुग्रीव राम से इतना प्रेम ('प्रणयाद्') करने लगे हैं कि वे भाव-विभोर हो गए हैं। उनकी वाणी 'श्लक्ष्णया' (कोमल/चिकनी) है। यह श्लोक दिखाता है कि यह केवल राजनीतिक संधि नहीं है, बल्कि सुग्रीव राम को पाकर भावनात्मक रूप से अभिभूत (Overwhelmed) हैं।