Srimad Valmiki Ramayana

KISHKINDHA KANDASARGA: 8SHLOKA: 43
Srimad Valmiki Ramayana - Kishkindha Kanda - Sarga 8

बलवान् हि मम अमर्षः श्रुत्वा त्वाम् अवमानितम् ।
वर्धते हृदय उत्कम्पी प्रावृड् वेग इव अंभसः ॥ ॥४-८-४३॥

Balavān hi mama amarṣaḥ śrutvā tvām avamānitam । Vardhate hṛdaya utkampī prāvṛḍ vega iva ambhasaḥ ॥ ॥4-8-43॥

Translation

Hearing of your humiliation, my powerful indignation grows, shaking my heart like the rushing force of water in the rainy season.

हिंदी अनुवाद

तुम्हें अपमानित हुआ सुनकर मेरा बलवान क्रोध, मेरे हृदय को कम्पित करता हुआ, वर्षा ऋतु के जल-वेग की भांति बढ़ रहा है।


English Commentary

While maintaining his judicial stance, Rama validates Sugriva's pain. He admits that hearing of Sugriva's humiliation stirs a powerful anger (amarṣaḥ) within him. The metaphor of the monsoon floodwaters illustrates the uncontrollable and swelling nature of his empathy and righteous indignation. This assures Sugriva that Rama is already biased in his favor due to the injustice suffered.

हिंदी टीका

यद्यपि राम कारण जानना चाहते हैं, फिर भी वे सुग्रीव को भावनात्मक समर्थन देते हैं। वे कहते हैं कि मित्र का अपमान सुनकर उन्हें 'अमर्ष' (असहनशीलता/क्रोध) हो रहा है। उपमा 'वर्षा ऋतु के जल-वेग' की है, जो राम के क्रोध की तीव्रता को दर्शाती है। यह सुग्रीव को आश्वस्त करता है कि राम तटस्थ नहीं हैं, वे भावनात्मक रूप से सुग्रीव के साथ हैं।