Srimad Valmiki Ramayana

SUNDARA KANDASARGA: 14SHLOKA: 28
Srimad Valmiki Ramayana - Sundar Kanda - Sarga 14

शिला गृहैर् अवततम् नाना वृक्षैः समावृतम् ।
ददर्श कपि शार्दूलो रम्यम् जगति पर्वतम् ॥ ॥५-१४-२८॥

śilā gṛhair avatatam nānā vṛkṣaiḥ samāvṛtam । dadarśa kapi śārdūlo ramyam jagati parvatam ॥ ॥5-14-28॥

Translation

Covered with rock-houses (caves) and surrounded by various trees, the tiger among monkeys saw that beautiful mountain on the earth.

हिंदी अनुवाद

वह पर्वत शिला-गृहों (गुफाओं या पत्थरों के बने घरों) से युक्त था और नाना प्रकार के वृक्षों से ढका हुआ था। वानर-श्रेष्ठ (हनुमान) ने उस रमणीय पर्वत को देखा।


English Commentary

The mountain is described as habitable, featuring śilā gṛhaiḥ (rock houses or caves). This suggests it was a retreat within a retreat. Hanuman is referred to as kapi śārdūla (tiger among monkeys), an epithet denoting his supremacy and predatory focus as he hunts for Sita. The mountain is called ramyam (delightful), reinforcing the aesthetic perfection of the setting. This verse sets the stage for Hanuman's ascent, which is crucial for his surveillance strategy.

हिंदी टीका

'शिला गृहैर्' का अर्थ प्राकृतिक गुफाएं भी हो सकता है और पत्थरों को काटकर बनाए गए कक्ष भी। 'कपि शार्दूल' (वानरों में बाघ/श्रेष्ठ) हनुमान के लिए प्रयुक्त एक वीर-रस प्रधान विशेषण है। 'रम्यम्' (सुंदर) शब्द पर्वत के आकर्षण को बताता है। 'जगति' (पृथ्वी पर) शब्द का प्रयोग शायद यह बताने के लिए किया गया है कि यद्यपि यह पर्वत स्वर्ग के पर्वत जैसा सुंदर था, पर था यह पृथ्वी पर ही। हनुमान का ध्यान इस पर्वत पर जाना कथा को आगे बढ़ाता है, क्योंकि ऊंचे स्थान से ही वे सीता को खोज पाएंगे।