Srimad Valmiki Ramayana

SUNDARA KANDASARGA: 14SHLOKA: 38
Srimad Valmiki Ramayana - Sundar Kanda - Sarga 14

सो अपश्यद् भूमि भागामः च गर्त प्रस्रवणानि च ।
सुवर्ण वृक्षान् अपरान् ददर्श शिखि सम्निभान् ॥ ॥५-१४-३८॥

so apaśyad bhūmi bhāgān ca garta prasravaṇāni ca । suvarṇa vṛkṣān aparān dadarśa śikhi samnibhān ॥ ॥5-14-38॥

Translation

He saw various parts of the ground, waterfalls flowing into ravines, and other golden trees that resembled fire.

हिंदी अनुवाद

उन्होंने वहां भूमि के (विभिन्न) भागों को, गड्ढों/दर्रों में गिरते हुए झरनों को, और अग्नि (शिखि) के समान दमकते हुए अन्य स्वर्ण-वृक्षों को भी देखा।


English Commentary

The visual landscape is dominated by light and topography. Garta prasravaṇāni refers to streams cascading into hollows or ravines, adding verticality to the terrain. The suvarṇa vṛkṣān (golden trees) are compared to śikhi samnibhān (resembling fire/Agni), emphasizing their brilliance and perhaps their unnatural, divine origin. The imagery is of a landscape ablaze with gold and kinetic water.

हिंदी टीका

यहाँ 'गर्त प्रस्रवणानि' का अर्थ है वे झरने जो ऊंचाई से नीचे गड्ढों या जलाशयों में गिर रहे थे। 'शिखि सम्निभान्' (अग्नि के समान) विशेषण स्वर्ण-वृक्षों की चमक को बताता है। सोने के वृक्ष जब सूर्य की रोशनी में चमकते हैं तो वे जलती हुई आग जैसे लगते हैं। यह दृश्य अत्यंत प्रकाशमान और तेजस्वी है। हनुमान की आँखों के सामने प्रकाश का एक समुद्र सा है। (नोट: संस्कृत पाठ में 'भूमि भागामः' संभवतः 'भूमि भागान्' है, जिसका अर्थ 'भूमि के भागों को' है)।