Srimad Valmiki Ramayana

SUNDARA KANDASARGA: 14SHLOKA: 51
Srimad Valmiki Ramayana - Sundar Kanda - Sarga 14

यदि जिवति सा देवी तारा अधिप निभ आनना ।
आगमिष्यति सा अवश्यम् इमाम् शिव जलाम् नदीम् ॥ ॥५-१४-५१॥

yadi jivati sā devī tārā adhipa nibha ānanā |
āgamiṣyati sā avaśyam imām śiva jalām nadīm ॥5-14-51॥

Translation

If that Devi with a face like the Lord of Stars (Moon) is alive, she will surely come to this river of auspicious waters.

हिंदी अनुवाद

यदि तारों के स्वामी (चंद्रमा) के समान मुख वाली वह देवी जीवित हैं, तो वे इस कल्याणकारी जल वाली नदी पर अवश्य आएँगी।


English Commentary

A fleeting moment of dread surfaces with the words yadi jivati (if she lives). Despite his confidence, the reality of Ravana’s cruelty and the passage of time casts a shadow of doubt in Hanuman's mind. However, he quickly pivots back to certainty using avaśyam (inevitably/surely). He anchors his hope on the necessity of the river (nadīm) for survival and ritual. The metaphor tārā adhipa nibha ānanā (face resembling the moon/lord of stars) highlights the delicate beauty that Hanuman fears might have been extinguished.

हिंदी टीका

'यदि जीवति' (यदि जीवित है) वाक्यांश हनुमान जी के मन में छिपी गहरी आशंका को क्षण भर के लिए उजागर करता है। रावण की क्रूरता और लंबे वियोग को देखते हुए यह भय स्वाभाविक है। परन्तु अगले ही पल वे 'अवश्यम्' (निश्चित रूप से) कहकर अपनी आशा को पुनः स्थापित करते हैं। 'तारा अधिप निभ आनना' (चंद्रमुखी) सौंदर्य का वर्णन है। यह श्लोक हनुमान जी के द्वंद्व—भय और विश्वास—का सुंदर चित्रण है। अंततः विश्वास जीतता है कि वे जल के लिए नदी पर आएँगी।