Srimad Valmiki Ramayana

SUNDARA KANDASARGA: 14SHLOKA: 6
Srimad Valmiki Ramayana - Sundar Kanda - Sarga 14

विहगैर् मृग सम्घैः च विचित्राम् चित्र काननाम् ।
उदित आदित्य सम्काशाम् ददर्श हनुमान् कपिः ॥ ॥५-१४-६॥

vihagair mṛga samghaiḥ ca vicitrām citra kānanām |
udita āditya samkāśām dadarśa hanumān kapiḥ ॥5-14-6॥

Translation

...filled with flocks of birds and herds of deer, containing wonderful woods, and shining like the rising sun, the monkey Hanuman saw that garden.

हिंदी अनुवाद

...जो पक्षियों और मृगों के समूहों से विचित्र थी, अद्भुत वनों वाली थी और उगते हुए सूर्य के समान देदीप्यमान थी, उस (वाटिका) को वानर वीर हनुमान ने देखा।


English Commentary

The description continues, adding gentle wildlife—herds of deer (mriga samghaih)—to the scenery. This creates a juxtaposition of pastoral innocence within the demon king's fortress. The garden glows "like the rising sun" (udita aditya samkasham), likely due to the reflection of light off the golden trees and gem-encrusted structures mentioned earlier. Hanuman, the "Kapi," observes this dazzling sight. The imagery emphasizes that Sita is being held in a place of overwhelming material beauty, making her rejection of it in favor of Rama's love an even greater testament to her devotion.

हिंदी टीका

इस श्लोक में वाटिका की शोभा का वर्णन पूर्ण होता है। 'मृग सम्घैः' (हिरणों के झुंड) का होना वहां की शांति और अहिंसक वातावरण का भ्रम पैदा करता है, जो एक राक्षस के घर में विरोधाभासी है। 'उदित आदित्य सम्काशाम्' (उगते सूरज जैसी चमक) संभवतः उन सोने के पेड़ों और मणियों की चमक के कारण है। हनुमान जी (कपिः) इस चकाचौंध को देख रहे हैं। यह दृश्य उनकी आँखों के सामने एक स्वप्नलोक जैसा है। वाल्मीकि जी यहाँ दृश्य कला (Visual imagery) का उत्कृष्ट प्रयोग कर रहे हैं, जिससे पाठक उस वाटिका की भव्यता की कल्पना कर सके।