Srimad Valmiki Ramayana

SUNDARA KANDASARGA: 17SHLOKA: 3
Srimad Valmiki Ramayana - Sundar Kanda - Sarga 17

स ददर्श ततः सीताम् पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ।
शोकभारैरिव न्यस्तां भारैर्नावमिवाम्भसि ।

५-१७-३।। ॥५-१७-३॥

sa dadarśa tataḥ sītām pūrṇacandranibhānanām |
śokabhārairiva nyastāṃ bhārairnāvamivāmbhasi ॥5-17-3॥

Translation

Then he saw Sita, whose face resembled the full moon, weighed down by the burden of grief, just as a ship is weighed down in the water by a heavy load.

हिंदी अनुवाद

तब हनुमान जी ने पूर्ण चन्द्रमा के समान मुख वाली सीता को देखा, जो शोक के भार से उसी प्रकार दबी हुई (डूबी हुई सी) थीं, जैसे जल में भारी बोझ से लदी हुई नौका डूबने लगती है।


English Commentary

The visual contrast continues: the moon in the sky (Verse 1) is matched by the 'moon-faced' (pūrṇacandranibhānanām) Sita on earth. However, while the celestial moon is rising, Sita is sinking. The simile of a heavily loaded ship (nāvam) struggling in the water vividly conveys the crushing weight of her grief (śokabhāraiḥ). It suggests that she is dangerously close to being overwhelmed, highlighting the urgency of Hanuman's intervention.

हिंदी टीका

यहाँ पुनः सीता की स्थिति का मार्मिक चित्रण है। सीता का मुख 'पूर्णचन्द्र' जैसा सुंदर है, लेकिन स्थिति अत्यंत नाजुक है। 'भारैर्नावमिवाम्भसि' (जैसे जल में बोझ से लदी नाव) की उपमा सीता की मानसिक अवस्था को दर्शाती है। जैसे अतिरिक्त भार नाव को डुबो देता है, वैसे ही निरंतर शोक सीता के प्राणों को संकट में डाल रहा है। हनुमान जी देख रहे हैं कि सीता सौंदर्य और शोक का अद्भुत और दुखद संगम बन गई हैं।