Srimad Valmiki Ramayana

SUNDARA KANDASARGA: 18SHLOKA: 32
Srimad Valmiki Ramayana - Sundar Kanda - Sarga 18

स तामसितकेशान्तां सुश्रोणीं संहतस्तनीम् ।
दिदृक्षुरसितापाङ्गमुपावर्तत रावणः ।

५-१८-३२।। ॥५-१८-३२॥

Sa tāmasitakeśāntāṃ suśroṇīṃ saṃhatastanīm |
Didṛkṣurasitāpāṅgamupāvartata rāvaṇaḥ ॥5-18-32॥

Translation

That Ravana approached her (Sita), who had black hair ends, beautiful hips, and firm, closely spaced breasts. Desiring to see her, whose eyes had dark corners, he came near.

हिंदी अनुवाद

वह रावण उस (सीता) के पास आया, जिसके काले बाल थे, सुंदर कटि-प्रदेश (सुश्रोणीं) और सघन वक्षस्थल थे। रावण उस काले नेत्रों के कोरों वाली (असितापाङ्गम्) सीता को देखने की इच्छा से (दिदृक्षुः) समीप पहुँचा।


English Commentary

The sarga concludes with Ravana closing the distance. The description of Sita focuses on physical attributes—asitakeśāntāṃ (dark hair), suśroṇīṃ (beautiful hips), saṃhatastanīm (firm breasts)—reflecting Ravana's lustful perspective. He approaches her with the specific intent didṛkṣuḥ (desiring to see/gaze upon). The contrast between the innocent beauty of Sita and the predatory advance of Ravana creates palpable tension. The use of specific anatomical descriptions underscores that Ravana's interest is purely carnal, setting the stage for the moral confrontation in the next canto where Sita defends her virtue against this objectification.

हिंदी टीका

अठारहवें सर्ग का यह अंतिम श्लोक कामुकता और संकट को बढ़ाता है। रावण का उद्देश्य 'दिदृक्षुः' (देखने की इच्छा) है। सीता जी के शारीरिक सौंदर्य का वर्णन—'असितकेशान्तां' (काले बाल), 'सुश्रोणीं' (सुंदर कमर)—रावण की कामुक दृष्टि (male gaze) को दर्शाता है। वह सीता को एक व्यक्ति के रूप में नहीं, बल्कि भोग की वस्तु के रूप में देख रहा है। 'उपावर्तत' (समीप आया) क्रिया उस खतरे को इंगित करती है जो अब सीता के एकदम निकट है। यहाँ सौंदर्य का वर्णन शृंगारिक होते हुए भी, संदर्भ के कारण भय और जुगुप्सा (disgust for Ravana's intent) उत्पन्न करता है।