Srimad Valmiki Ramayana

SUNDARA KANDASARGA: 26SHLOKA: 7
Srimad Valmiki Ramayana - Sundar Kanda - Sarga 26

धिङ्मामनार्यामसतीं या ऽहं तेन विना कृता ।
मुहूर्तमपि रक्षामि जीवितं पापजीविता ।

५.२६.७।। ॥५-२६-७॥

dhiṅmāmanāryāmasatīṃ yā 'haṃ tena vinā kṛtā |
muhūrtamapi rakṣāmi jīvitaṃ pāpajīvitā ॥5-26-7॥

Translation

Fie upon me, un-noble and unchaste, living a sinful life, that I preserve my life even for a moment while separated from him.

हिंदी अनुवाद

मुझ अनार्या और असती को धिक्कार है, जो पापपूर्ण जीवन जीने वाली मैं, उन (श्री राम) से अलग होकर भी एक मुहूर्त (क्षण भर) के लिए भी प्राणों की रक्षा कर रही हूँ।


English Commentary

This verse contains shocking self-condemnation. Sita calls herself anāryām (ignoble) and asatīm (unchaste/unfaithful). For the reader, Sita is the epitome of purity, but in her own rigorous ethical framework, surviving without her husband feels like a betrayal. She labels her continued existence as pāpajīvitā (living a life of sin). This extreme humility and harsh self-judgment emphasize that her standard of devotion is absolute union; anything less, even involuntary separation, is felt as a personal failure.

हिंदी टीका

सीता जी आत्म-ग्लानि के चरम पर हैं। वे स्वयं को 'अनार्या' (श्रेष्ठ आचरण से हीन) और 'असती' (पतिव्रता धर्म से च्युत) कहती हैं। यह सुनना पाठक को झकझोर देता है, क्योंकि सीता सतीत्व की पराकाष्ठा हैं। किन्तु उनकी दृष्टि में, पति के बिना जीवित रहना ही सतीत्व में कमी है। वे अपने जीवन को 'पापजीविता' (पापमय जीवन) मानती हैं। यह श्लोक प्रेम की उस आदर्शवादी स्थिति को दिखाता है जहाँ प्रेमी के विरह में श्वास लेना भी अपराधबोध (guilt) उत्पन्न करता है।