Srimad Valmiki Ramayana

SUNDARA KANDASARGA: 31SHLOKA: 18
Srimad Valmiki Ramayana - Sundar Kanda - Sarga 31

निशम्य सीता वचनं कपेश्च दिशश्च सर्वाः प्रदिशश्च वीक्ष्य ।
स्वयं प्रहर्षं परमं जगाम सर्वात्मना राममनुस्मरन्ती ।

५.३१.१८।। ॥५-३१-१८॥

niśamya sītā vacanaṃ kapeśca diśaśca sarvāḥ pradiśaśca vīkṣya । svayaṃ praharṣaṃ paramaṃ jagāma sarvātmanā rāmamanusmarantī । । 5.31.18।। ॥5-31-18॥

Translation

"Hearing the words of the monkey and looking in all directions and sub-directions, remembering Rama with her whole soul, she experienced supreme joy."

हिंदी अनुवाद

"वानर के वचनों को सुनकर और सभी दिशाओं-विदिशाओं में देखकर, सीता जी सर्वात्मना (पूरे मन से) श्री राम का स्मरण करती हुई स्वयं परम हर्ष को प्राप्त हुईं।"


English Commentary

This verse marks a pivotal transformation. Moments ago, Sita was contemplating suicide; now, she experiences 'paramam praharsham' (supreme joy). The catalyst isn't just the news, but 'Rama-anusmaranti' (remembering Rama). Hanuman’s words have vividly reawakened Rama’s presence in her heart. It is a beautiful instance of one devotee (Hanuman) reconnecting another devotee (Sita) with the Lord (Rama).

हिंदी टीका

यह श्लोक 'परिवर्तन' का है। कुछ ही क्षण पहले जो सीता आत्महत्या का विचार कर रही थीं, अब वे 'परमं प्रहर्षं' (अत्यंत हर्ष) का अनुभव कर रही हैं। इस आनंद का कारण केवल शुभ समाचार नहीं, बल्कि 'राममनुस्मरन्ती' (राम का स्मरण) है। हनुमान की वाणी ने उनके भीतर राम की जीवंत स्मृति जगा दी। यह एक भक्त (हनुमान) द्वारा दूसरे भक्त (सीता) को ईश्वर (राम) से पुनः जोड़ने का सुंदर उदाहरण है।