Srimad Valmiki Ramayana

SUNDARA KANDASARGA: 34SHLOKA: 26
Srimad Valmiki Ramayana - Sundar Kanda - Sarga 34

एतां बुद्धिं तदा कृत्वा सीता सा तनुमध्यमा ।
न प्रतिव्याजहाराथ वानरं जनकात्मजा ।

॥५-३४-२६॥

Etāṃ buddhiṃ tadā kṛtvā Sītā sā tanumadhyamā । Na prativyājahārātha vānaraṃ Janakātmajā । । ॥5-34-26॥

Translation

Having formed this opinion/conclusion then, Sita, the slender-waisted daughter of Janaka, did not speak in reply to the monkey thereafter.

हिंदी अनुवाद

तब, ऐसी बुद्धि (निश्चय) करके, उस कृश-कटि वाली जनकनन्दिनी सीता ने उस वानर को कोई उत्तर नहीं दिया (वे मौन हो गईं)।


English Commentary

Sita acts on her conclusion. Believing him to be Ravana, she adopts the weapon of silence (mauna). She refuses to engage (na prativyajahara) further in what she perceives as a deceptive conversation. This withdrawal is her way of shielding herself. The narrative pause here is significant—Hanuman is waiting for a response, but is met with a wall of silence, signaling he has lost the ground he briefly gained.

हिंदी टीका

सीता जी ने निर्णय ले लिया है कि यह रावण है, इसलिए अब बात करना व्यर्थ है। "न प्रतिव्याजहारा"—उन्होंने प्रत्युत्तर देना बंद कर दिया। यह उनकी 'असहयोग' (Non-cooperation) की नीति है। रावण से बात करना अपने सतीत्व और गरिमा के विरुद्ध है, इसलिए वे मौन धारण कर लेती हैं। "तनुमध्यमा" (पतली कमर वाली) विशेषण उनकी शारीरिक दुर्बलता और सुंदरता दोनों को दिखाता है, जो उनकी दृढ़ता के विपरीत है।