Srimad Valmiki Ramayana

SUNDARA KANDASARGA: 37SHLOKA: 10
Srimad Valmiki Ramayana - Sundar Kanda - Sarga 37

मम प्रतिप्रदानं हि रावणस्य न रोचते ।
रावणं मार्गते सङ्ख्ये मृत्युः कालवशं गतम् ।

॥५-३७-१०॥

Mama pratipradānaṃ hi rāvaṇasya na rocate । Rāvaṇaṃ mārgate saṅkhye mṛtyuḥ kālavaśaṃ gatam । । ॥5-37-10॥

Translation

Restoring me does not please Ravana. Death is seeking Ravana in battle, for he has fallen under the sway of Time.

हिंदी अनुवाद

मुझे (राम को) लौटा देना रावण को अच्छा नहीं लगता। युद्ध में मृत्यु उस रावण को खोज रही है जो अब काल के वश में हो चुका है।


English Commentary

Sita speaks almost prophetically here. She interprets Ravana's refusal to return her not as strength, but as a symptom of his impending doom. The phrase mṛtyuḥ mārgate (Death is seeking him) personifies Death as a hunter tracking Ravana down. By stating he is already kālavaśaṃ gatam (under the control of Time/Destiny), she implies that his destruction in battle is a foregone conclusion, merely waiting to manifest.

हिंदी टीका

सीता जी यहाँ भविष्यद्रष्टा की तरह बात करती हैं। वे कहती हैं कि रावण मेरा त्याग नहीं कर रहा, बल्कि अपनी मृत्यु को आमंत्रित कर रहा है। 'मृत्युः मार्गते' (मृत्यु खोज रही है) एक अत्यंत सशक्त प्रयोग है—जैसे शिकारी शिकार को खोजता है, वैसे ही काल रावण को खोज रहा है। सीता का यह कथन उनके सतीत्व के तेज और आत्मविश्वास को दर्शाता है कि अधर्म का अंत निश्चित है।