Srimad Valmiki Ramayana

SUNDARA KANDASARGA: 47SHLOKA: 12
Srimad Valmiki Ramayana - Sundar Kanda - Sarga 47

स हेमनिष्काङ्गदचारुकुण्डलः समाससादाशुपराक्रमः कपिम् ।
तयोर्बभूवाप्रतिमः समागमः सुरासुराणामपि सम्भ्रमप्रदः ।

५.४७.१२।। ॥५-४७-१२॥

Sa hemaniṣkāṅgadacārukuṇḍalaḥ samāsasādāśuparākramaḥ kapim. Tayorbabhūvāpratimaḥ samāgamaḥ surāsurāṇāmapi sambhramapradaḥ. ॥5-47-12॥

Translation

Adorned with golden ornaments, armlets, and beautiful earrings, he of swift valor approached the Monkey. Their encounter was incomparable, causing consternation even to the gods and demons.

हिंदी अनुवाद

सोने के आभूषण, बाजूबंद और सुंदर कुंडल पहने हुए, शीघ्र पराक्रम दिखाने वाले उस (अक्ष) ने वानर का सामना किया। उन दोनों का वह मिलन (युद्ध) अनुपम था, जो देवताओं और असुरों के लिए भी घबराहट (या विस्मय) पैदा करने वाला था।


English Commentary

The visual of Aksha is striking: he is decked in gold Niṣka (coins/ornaments), Aṅgada (armlets), and Kuṇḍala (earrings), representing royal splendor, yet he engages in deadly combat. The clash (Samāgamaḥ) is termed Apratimaḥ (without equal/incomparable). The intensity is such that it provokes Sambhrama (agitation/awe) even among supernatural beings (Suras and Asuras). This implies a shaking of the cosmic order, elevating the duel to a mythological event watched by the entire universe.

हिंदी टीका

इस श्लोक में 'वीभत्स' और 'शृंगार' का अद्भुत मिश्रण है। अक्षकुमार आभूषणों से लदा हुआ, सुंदर कुंडल पहने हुए (चारुकुण्डलः) है, जो उसकी सुकुमारता और राजसी ठाठ को दर्शाता है, परन्तु उसका कर्म 'आशुपराक्रमः' (शीघ्र पराक्रम दिखाने वाला) है। उनके युद्ध को 'अप्रतिमः समागमः' (अतुलनीय मिलन) कहा गया है। यह इतना भयंकर था कि स्वर्ग में देवता और पाताल में असुर भी 'सम्भ्रम' (घबराहट/हड़कंप) में पड़ गए। यह बताता है कि यह युद्ध सामान्य स्तर से ऊपर उठकर दैवीय स्तर पर पहुँच गया था।