Srimad Valmiki Ramayana

SUNDARA KANDASARGA: 49SHLOKA: 10
Srimad Valmiki Ramayana - Sundar Kanda - Sarga 49

अलंकृताभिरत्यर्थं प्रमदाभिः समन्ततः ।
वालव्यजनहस्ताभिरारात् समुपसेवितम् ।

५.४९.१०।। ॥५-४९-१०॥

alaṃkṛtābhiratyarthaṃ pramadābhiḥ samantataḥ । vālavyajanahastābhirārāt samupasevitam । ॥5-49-10॥

Translation

He was served at close quarters on all sides by heavily adorned beautiful women holding yak-tail fans (chowries) in their hands.

हिंदी अनुवाद

वह चारों ओर से अत्यधिक अलंकृत और हाथों में चंवर (वालव्यजन) लिए हुए सुंदर स्त्रियों द्वारा समीप से सेवित था।


English Commentary

This scene highlights Ravana's indulgence. The word 'pramada' refers to beautiful, young women. These attendants were likely captured from various realms (as described elsewhere in Sundarakanda). The fact that they are 'heavily adorned' suggests that Ravana maintained even his servants in opulence. Being fanned with yak-tails is a traditional mark of supreme sovereignty in Indian culture.

हिंदी टीका

यह दृश्य रावण के भोग-विलास को दर्शाता है। 'प्रमदा' शब्द सुंदर और युवा स्त्रियों के लिए प्रयुक्त होता है। ये स्त्रियाँ संभवतः विभिन्न लोकों से हरण करके लाई गई थीं (जैसा कि सुंदरकांड में अन्यत्र वर्णित है)। उनका 'अत्यर्थं अलंकृत' होना यह बताता है कि रावण अपने सेवकों को भी ऐश्वर्य में रखता था। चंवर डुलाना राजसी सम्मान का सूचक है।