Srimad Valmiki Ramayana

SUNDARA KANDASARGA: 51SHLOKA: 24
Srimad Valmiki Ramayana - Sundar Kanda - Sarga 51

नेयं जरयितुं शक्या सासुरैरमरैरपि ।
विषसंसृष्टमत्यर्थं भुक्तमन्नमिवौजसा ।

५.५१.२४।। ॥५-५१-२४॥

neyaṃ jarayituṃ śakyā sāsurairamarairapi । viṣasaṃsṛṣṭamatyarthaṃ bhuktamannamivaujasā । । 5.51.24।। ॥5-51-24॥

Translation

Just like food heavily mixed with poison cannot be digested, she (Sita) cannot be assimilated (or contained) even by Devas along with Asuras, due to her spiritual luster (Ojas).

हिंदी अनुवाद

जैसे अत्यधिक विष से सने हुए भोजन को पचाना असंभव है, वैसे ही अपने तेज के कारण असुरों और देवताओं सहित कोई भी इन्हें (सीता को) पचा नहीं सकता (इनका घर्षण सह नहीं सकता)।


English Commentary

Hanuman uses a visceral physiological analogy: food poisoning. He equates keeping Sita to consuming viṣasaṃsṛṣṭam annam (poison-laced food). Just as the body violently rejects poison, Lanka will violently reject Sita's presence. The term jarayituṃ (to digest/consume/assimilate) indicates that Ravana can never truly "possess" her; her ojas (spiritual vitality/power) is too intense. By stating that even Devas and Asuras could not handle her, Hanuman isolates Ravana further—if the gods can't digest this "food," a Rakshasa certainly will perish trying.

हिंदी टीका

भोजन का उदाहरण देकर हनुमान बहुत ही व्यावहारिक बात कह रहे हैं। जैसे विषयुक्त भोजन खाने में स्वादिष्ट लग सकता है लेकिन अंततः प्राण ले लेता है और पचता नहीं है ('न जरयितुं शक्या'), वैसे ही सीता का अपहरण रावण के लिए अपच (Indigestion/Destruction) का कारण बनेगा। सीता के 'ओज' (तेज/पातिव्रत्य शक्ति) के सामने देवता और असुर भी टिक नहीं सकते, तो रावण की क्या बिसात? हनुमान यह स्थापित कर रहे हैं कि सीता कोई साधारण स्त्री नहीं, बल्कि साक्षात् अग्निपुंज हैं, जिन्हें वश में करना या पचाना (उपभोग करना) असंभव है।