Srimad Valmiki Ramayana

SUNDARA KANDASARGA: 57SHLOKA: 42
Srimad Valmiki Ramayana - Sundar Kanda - Sarga 57

केचिदुच्छ्रितलाङ्गूलाः प्रहृष्टाः कपिकुञ्जराः ।
अञ्चिता यतदीर्घाणि लांगूलानि प्रविव्यधुः ।

॥५-५७-४२॥

Keciducchritalāṅgūlāḥ prahṛṣṭāḥ kapikuñjarāḥ । Añcitā yatadīrghāṇi lāṃgūlāni pravivyadhuḥ । । ॥5-57-42॥

Translation

Some of those elephant-like monkeys raised their tails, and being delighted, they waved and thrashed their long, curved tails.

हिंदी अनुवाद

कुछ श्रेष्ठ वानरों (कपि-कुंजरों) ने अपनी पूंछें ऊपर उठा लीं और हर्षित होकर अपनी लंबी और पूजित (या सुंदर) पूंछों को घुमाने और पटकने लगे।


English Commentary

The celebration extends to physical exuberance specific to their species. The tail (lāṅgūla) serves as a flag of mood for monkeys; raising it high signifies pride, alertness, and victory. The term kapikuñjarāḥ (elephants among monkeys) reinforces their size and status. Waving and thrashing their long tails is a kinetic expression of their pent-up energy being released. It creates a visual spectacle to match the auditory chaos of the previous verse, grounding the epic in the natural behavior of its characters.

हिंदी टीका

वानरों की खुशी केवल आवाज़ तक सीमित नहीं थी, बल्कि उनकी देहभाषा में भी झलक रही थी। पूंछ वानरों के लिए संतुलन और अभिव्यक्ति का एक प्रमुख अंग है। पूंछ को 'उच्छ्रित' (ऊंचा) करना गर्व और विजय का प्रतीक है। 'कपि-कुंजर' (वानरों में हाथी समान) विशेषण उनकी शक्ति और विशालता को दर्शाता है। वे अपनी पूंछों को वैसे ही घुमा रहे हैं जैसे कोई योद्धा विजय के बाद अपना ध्वज फहराता है। यह वर्णन अत्यंत स्वभाविक और रसात्मक है।