Srimad Valmiki Ramayana

SUNDARA KANDASARGA: 58SHLOKA: 83
Srimad Valmiki Ramayana - Sundar Kanda - Sarga 58

तासु चैव प्रसुप्तासु सीता भर्तृहिते रता ।
विलप्य करुणं दीना प्रशुशोच सुदुःखिता ।

॥५-५८-८३॥

Tāsu caiva prasuptāsu sītā bhartṛhite ratā । Vilapya karuṇaṃ dīnā praśuśoca suduḥkhitā । । ॥5-58-83॥

Translation

While they were fast asleep, Sita, devoted to her husband's welfare, lamented piteously, feeling miserable and deeply sorrowful.

हिंदी अनुवाद

उन सबके सो जाने पर, पति के हित में लगी हुई (पतिव्रता) सीता, अत्यंत दुखी और दीन होकर करुण विलाप करने लगीं।


English Commentary

Once the guards fall asleep, Sita's stoic façade crumbles, revealing her deep inner anguish. Valmiki (via Hanuman) describes her as Bhartri-hite-rata (devoted to the welfare of her husband), reminding us that her grief is selfless. She does not cry for her physical safety but out of separation from Rama. This contrast between her fierce defiance of Ravana and her vulnerable lamentation in solitude paints a complete picture of her character—brave yet deeply sensitive.

हिंदी टीका

राक्षसियों के सो जाने पर सीता जी को एकांत मिला, और उनका रोका हुआ बांध टूट पड़ा। 'भर्तृहिते रता' (पति के हित में लीन) विशेषण यह स्पष्ट करता है कि उनके दुख का कारण स्वयं का कष्ट नहीं, बल्कि राम से वियोग और उनके कुल की मर्यादा की चिंता है। हनुमान जी यह देख रहे थे कि कैसे एक वीरांगना, जो शत्रुओं के सामने चट्टान थी, एकांत में एक साधारण विरहिणी स्त्री की भांति रो रही है।