Srimad Valmiki Ramayana

SUNDARA KANDASARGA: 6SHLOKA: 6
Srimad Valmiki Ramayana - Sundar Kanda - Sarga 6

सिम्ह व्याघ्र तनु त्राणैर् दान्त कान्चन राजतैः ।
घोषवद्भिर् विचित्रैः च सदा विचरितम् रथैः ॥५-६-६॥

simha vyāghra tanu trāṇair dānta kāncana rājitaiḥ |
ghoṣavadbhir vicitraiś ca sadā vicaritam rathaiḥ ॥5-6-6॥

Translation

It was always patrolled by wonderful chariots that made a thunderous sound, were covered with lion and tiger skins, and were adorned with ivory and gold.

हिंदी अनुवाद

वहां शेर और बाघ की खालों से मढ़े हुए, हाथीदांत और सोने से सुशोभित, तथा (चलते समय) भारी घोष (गर्जना) करने वाले विचित्र रथ सदैव विचरण करते रहते थे।


English Commentary

The description of the chariots combines luxury with savagery. They are upholstered with 'lion and tiger skins', projecting power and dominance over nature. Adornments of ivory and gold signal immense wealth. The chariots are 'ghoṣavadbhir' (resounding/noisy), creating an auditory aura of power. Crucially, they are 'sadā vicaritam' (always moving/patrolling), indicating a 24/7 security perimeter around Ravana's dwelling. This confirms that the security was dynamic and mobile, making infiltration extremely difficult.

हिंदी टीका

रावण के रथों की भव्यता और भयानकता यहाँ वर्णित है। रथों पर 'सिंह व्याघ्र तनु त्राणैर्' (शेर और बाघ की खाल का आवरण) का होना राक्षसी संस्कृति की क्रूरता और वन्य-शक्ति का प्रतीक है। 'दान्त' (हाथीदांत) और 'कांचन' (सोना) विलासिता के सूचक हैं। सबसे महत्वपूर्ण है 'सदा विचरितम्' (सदा विचरण करना)—ये रथ स्थिर नहीं खड़े थे, बल्कि गश्त (patrol) लगा रहे थे। 'घोषवद्भिर्' बताता है कि उनके पहियों की आवाज़ से वातावरण गूंजता रहता था, जो शत्रु के मन में भय उत्पन्न करने के लिए पर्याप्त था।