Srimad Valmiki Ramayana

व्यावृत्त तिलकाः काश्चित् काश्चिद् उद्भ्रान्त नूपुराः ।
पार्श्वे गलित हाराः च काश्चित् परम योषितः ॥ ॥५-९-४६॥
Vyāvṛtta tilakāḥ kāścit kāścid udbhrānta nūpurāḥ । Pārśve galita hārāḥ ca kāścit parama yoṣitaḥ ॥ ॥5-9-46॥
Translation
Among those excellent women, some had their Tilakas (forehead marks) smudged, some had their anklets engaged in disarray, and some had pearl necklaces fallen to their sides.
हिंदी अनुवाद
उन श्रेष्ठ युवतियों में से किसी के तिलक मिट (या फैल) गए थे, किसी के नूपुर (पायल) अस्त-व्यस्त थे, और किसी के हार बगल में गिर गए थे।
English Commentary
Detailing the disarray further, this verse zooms in on specific ornaments. The smudged Tilakas suggest movement during sleep or exhaustion before falling asleep. The Nupuras (anklets) being "wandering" or askew creates a visual of legs cast carelessly in comfort. Necklaces lying by their sides rather than on their chests indicate deep relaxation and tossing in sleep. This vivid description serves to humanize the celestial-looking women, grounding their divine appearance in the physical reality of fatigue and the unconscious vulnerability of sleep.
हिंदी टीका
यह श्लोक निद्रावस्था की अव्यवस्था का और अधिक विस्तृत वर्णन करता है। 'व्यावृत्त तिलकाः' (मिटे हुए तिलक) संकेत करते हैं कि वे तकियों या शय्या पर लुढ़क गई हैं। 'उद्भ्रान्त नूपुराः' का अर्थ है कि पैरों के आभूषण सही स्थान पर नहीं हैं, जो नृत्य के बाद की स्थिति हो सकती है। 'गलित हाराः' (गिरे हुए हार) बताते हैं कि उनका अपनी वेशभूषा पर कोई नियंत्रण नहीं है। 'परम योषितः' (श्रेष्ठ स्त्रियाँ) शब्द का प्रयोग यह याद दिलाने के लिए है कि इस अव्यवस्था में भी उनका कुलीनता और सौंदर्य कम नहीं हुआ है। यह चित्र एक 'शिथिल सौंदर्य' (languid beauty) प्रस्तुत करता है।