Srimad Valmiki Ramayana

स दत्त्वा तुमुलं युद्धं रावणस्य दुरात्मनः ।
विसृजन्नेव बाणौघान् सुषेणं वाक्यमब्रवीत् ॥६-१०२-२॥
sa dattvā tumulaṃ yuddhaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ |
visṛjanneva bāṇaughān suṣeṇaṃ vākyamabravīt ॥6-102-2॥
Translation
Even while engaging in a tumultuous battle with that evil-minded Ravana and continuously discharging volleys of arrows, Shri Rama spoke these words to Sushena.
हिंदी अनुवाद
उस दुरात्मा रावण के साथ तुमुल युद्ध करते हुए और निरंतर बाणों की वर्षा करते हुए ही श्री राम ने सुषेण से यह वचन कहा।
English Commentary
Shri Rama appears here as an ideal warrior and commander. Although deeply pained by His brother's condition, He does not abandon the battle. He fights on two fronts—externally against Ravana and internally against His own grief. Addressing Sushena, the chief physician of the Vanara army, reflects His strategic focus on providing medical aid while maintaining the offensive. This showcases His sense of duty and efficient leadership.
हिंदी टीका
श्री राम यहाँ एक आदर्श योद्धा और सेनापति के रूप में दिखाई देते हैं। यद्यपि वे अपने भाई की दशा से मर्माहत हैं, फिर भी वे युद्ध का परित्याग नहीं करते। वे एक साथ दो मोर्चों पर लड़ रहे हैं—बाहर रावण से और भीतर अपने शोक से। सुषेण वानर सेना के मुख्य वैद्य हैं, जिनसे श्री राम उपचार की आशा में संवाद करते हैं। यह उनकी कर्तव्यनिष्ठा और कुशल नेतृत्व का परिचायक है।