Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 102SHLOKA: 23
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 102

विशल्यकरणीं नाम विशल्यकरणीं शुभाम् ।
सवर्णकरणीं चापि तथा सञ्जीवनीमपि ॥६-१०२-२३॥

viśalyakaraṇīṃ nāma viśalyakaraṇīṃ śubhām |
savarṇakaraṇīṃ cāpi tathā sañjīvanīmapi ॥6-102-23॥

Translation

The auspicious herb named Vishalyakarani, as well as Savarnakarani and Sanjeevani—

हिंदी अनुवाद

विशाल्यकरणी नामक अत्यंत मंगलकारी औषधि, सवर्णकरणी और वैसे ही संजीवनी को भी—


English Commentary

Three of the four divine herbs are named here. 'Vishalyakarani' is for extracting shafts and healing wounds, 'Savarnakarani' for restoring skin color, and 'Sanjeevani' for reviving life. These herbs represent the peak of Ayurvedic science where the impossible becomes possible. They are not merely plants but physical manifestations of divine grace.

हिंदी टीका

यहाँ चार दिव्य औषधियों में से तीन का नाम लिया गया है। 'विशल्यकरणी' बाण निकालने और घाव भरने के लिए, 'सवर्णकरणी' त्वचा का रंग ठीक करने के लिए और 'संजीवनी' प्राण वापस लाने के लिए प्रयुक्त होती है। ये औषधियाँ आयुर्वेद के उस चरमोत्कर्ष को दर्शाती हैं जहाँ असाध्य भी साध्य हो जाता है। ये केवल पौधे नहीं, बल्कि ईश्वरीय कृपा के भौतिक स्वरूप हैं।