Srimad Valmiki Ramayana

अवसीदन्ति गात्राणि स्वप्नयाने नृणामिव ।
चिन्ता मे वर्धते तीव्रा मुमूर्षा चोपजायते ॥६-१०२-७॥
avasīdanti gātrāṇi svapnayāne nṛṇāmiva |
cintā me vardhate tīvrā mumūrṣā copajāyate ॥6-102-7॥
Translation
My limbs are failing as if in a dream; my anxiety is growing intense and a desire for death is arising within me.
हिंदी अनुवाद
जैसे स्वप्न में मनुष्य के अंग जड़ हो जाते हैं, वैसे ही मेरे अंग शिथिल हो रहे हैं। मेरी चिंता अत्यंत तीव्र हो रही है और मेरे भीतर मरने की इच्छा उत्पन्न हो रही है।
English Commentary
The dream analogy ('Svapnayane') illustrates the helpless state where one wishes to act but the body is paralyzed. 'Mumursha' (desire for death) reveals the profound depression Shri Rama feels at the mere thought of life without Lakshmana. This verse is a supreme literary example of depicting the limits of human helplessness and sorrow.
हिंदी टीका
स्वप्न की उपमा (स्वप्नयाने) उस असहाय स्थिति को दर्शाती है जहाँ व्यक्ति कर्म करना चाहता है किन्तु शरीर साथ नहीं देता। 'मुमूर्षा' (मरने की इच्छा) श्री राम के उस गहन अवसाद को प्रकट करती है जो लक्ष्मण जी के बिना जीवन की कल्पना मात्र से उत्पन्न हुआ है। यह श्लोक मानवीय विवशता और दुःख की पराकाष्ठा का एक श्रेष्ठ साहित्यिक उदाहरण है।