Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 102SHLOKA: 8
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 102

भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा रावणेन दुरात्मना ।
विनिष्टनन्तं दुःखार्तं मर्मण्यभिहतं भृशम् ॥६-१०२-८॥

bhrātaraṃ nihataṃ dṛṣṭvā rāvaṇena durātmanā |
viniṣṭanantaṃ duḥkhārtaṃ marmaṇyabhihataṃ bhṛṣam ॥6-102-8॥

Translation

Seeing His brother, who was struck in His vital parts by that evil-minded Ravana, groaning in pain and lying fallen—

हिंदी अनुवाद

उस दुरात्मा रावण द्वारा मर्म स्थलों पर गहरी चोट खाए हुए, पीड़ा से कराहते हुए और धराशायी हुए अपने भाई को देखकर—


English Commentary

Ravana is called 'Duratman' (evil-minded) for striking against the codes of righteous combat. Being hit in the 'Marmani' (vital parts) is extremely lethal and painful. Lakshmana's groaning ('Vinishtanantam') further shattered Shri Rama's heart. This verse intensifies the atmosphere of tension and dread surrounding the event.

हिंदी टीका

रावण को यहाँ 'दुरात्मा' कहा गया है क्योंकि उसने युद्ध के नियमों के विरुद्ध जाकर प्रहार किया। 'मर्मणि' (मर्म स्थल) पर चोट लगना अत्यंत घातक और पीड़ादायक होता है। लक्ष्मण जी का कराहना (विनिष्टनन्तम्) श्री राम के हृदय को और अधिक विदीर्ण कर रहा था। यह श्लोक उस समय के तनाव और भय के वातावरण को सघन बनाता है।