Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 106SHLOKA: 26
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 106

एवमुक्त्वा ततस्तुष्टो रावणो राक्षसेश्वरः ।
ददौ तस्मै शुभं ह्येकं हस्ताभरणमुत्तमम् ॥ ६.१०६.२६ ॥ श्रुत्वा रावणवाक्यं तु सारथिः सन्न्यवर्तत ॥ ॥६-१०६-२६॥

evamuktvā tatastuṣṭo rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ |
dadau tasmai śubhaṃ hyekaṃ hastābharaṇamuttamam |
|
6-106-26|| śrutvā rāvaṇavākyaṃ tu sārathiḥ sannyavartata ॥6-106-26॥

Translation

Saying this, the satisfied King of Rakshasas, Ravana, gave him an excellent and auspicious hand-ornament. Hearing Ravana's words, the charioteer turned back.

हिंदी अनुवाद

ऐसा कहकर, संतुष्ट हुए राक्षसराज रावण ने उसे (सारथी को) हाथ का एक उत्तम और शुभ आभूषण (कंगन) दिया। रावण का वचन सुनकर सारथी (वापस) लौट पड़ा।


English Commentary

Ravana gifted his 'hastabharana' (hand ornament) to the charioteer to express his gratitude. This is a symbol of a king's respect for his servant. This was Ravana's final gift. The charioteer obeyed and turned the chariot back towards death.

हिंदी टीका

रावण ने अपनी कृतज्ञता प्रकट करने के लिए सारथी को अपना 'हस्ताभरण' (कंगन) उपहार में दिया। यह एक राजा का अपने सेवक के प्रति सम्मान का प्रतीक है। यह रावण का अंतिम दान था। सारथी ने आज्ञा का पालन किया और रथ को मृत्यु की ओर मोड़ दिया।