Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 107SHLOKA: 1
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 107

॥ आदित्यहृदयप्रारम्भः ॥ ततो युद्धपरिश्रन्तं समरे चिन्तया स्थितम् ।
रावणं चाग्रतो दृष्ट्वा युद्धाय समुपस्थितम् ॥६-१०७-१॥

|| ādityahṛdayaprārambhaḥ |
|
tato yuddhapariśrāntaṃ samare cintayā sthitam |
rāvaṇaṃ cāgrato dṛṣṭvā yuddhāya samupasthitam ॥6-107-1॥

Translation

|| Beginning of Aditya Hridayam |
| Then, seeing Shri Rama exhausted from the battle and standing in deep thought, and seeing Ravana standing in front ready for the fight...

हिंदी अनुवाद

।। आदित्यहृदय स्तोत्र का आरम्भ ।

तदनन्तर युद्ध में थककर और चिंतामग्न होकर खड़े हुए, तथा युद्ध के लिए तैयार होकर आगे उपस्थित रावण को देखकर...


English Commentary

This verse sets the context for the sacred hymn 'Aditya Hridayam'. It portrays the 'Nara-lila' (human play) of Lord Shri Rama. Despite being omnipotent, in his human avatar, he experiences physical exhaustion ('yuddhapariśrāntaṃ') and mental anxiety ('cintayā sthitam') after prolonged combat with the seemingly invincible Ravana. This vulnerability creates the necessity for divine intervention, signifying that when human effort reaches its limit, one must turn to spiritual power for renewal.

हिंदी टीका

यह श्लोक 'आदित्यहृदय' स्तोत्र की भूमिका है। यहाँ भगवान श्रीश्री राम की मानवीय लीला (नर-लीला) का चित्रण है। यद्यपि वे सर्वशक्तिमान हैं, तथापि मनुष्य रूप में वे लगातार युद्ध के कारण शारीरिक थकान ('युद्धपरिश्रान्तं') और रावण के अजेय प्रतीत होने वाले बल को देखकर मानसिक चिंता ('चिन्तया स्थितम्') का अनुभव कर रहे हैं। यह स्थिति इस बात का संकेत है कि जब पुरुषार्थ अपनी सीमा पर पहुँच जाता है, तब दैवीय कृपा और आध्यात्मिक शक्ति का आह्वान आवश्यक हो जाता है।