Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 114SHLOKA: 28
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 114

अनङ्गत्वमपन्नस्वं तु मोहान्न बुध्यसे ।
न कुलेन न रूपेण न दाक्षिण्येन मैथिली ॥६-११४-२८॥

anaṅgatvamapannasvaṃ tu mohānna budhyase |
na kulena na rūpeṇa na dākṣiṇyena maithilī ॥6-114-28॥

Translation

Having fallen under the sway of Cupid (Lust), you did not realize this due to delusion. Neither by lineage, nor by beauty, nor by skill/courtesy was Maithili...

हिंदी अनुवाद

काम के वश में होकर आपने मोह के कारण यह नहीं समझा। न कुल से, न रूप से, और न ही उदारता (दाक्षिण्य) से मैथिली (मुझसे बढ़कर थी)...


English Commentary

Mandodari asserts her own worth. She claims Sita was not superior to her in lineage, beauty, or courtly graces (dakshinya). Ravana's obsession was fueled by moha (delusion), not objective superiority. This reflects the tragedy of unbridled desire—it devalues what one has and glorifies the unattainable, causing a loss of judgment and appreciation for one's own blessings.

हिंदी टीका

मन्दोदरी अपने आत्म-सम्मान और रावण की मूर्खता को प्रकट करती हैं। वे कहती हैं कि सीता कुल, रूप या गुण में उनसे श्रेष्ठ नहीं थीं। फिर भी रावण 'मोह' में अन्धा हो गया। यह एक पत्नी की टीस है जिसे लगता है कि उसके प्रेम और गुणों का अपमान किया गया। रावण ने 'हीरे' (पत्नी) को छोड़कर 'आग' (सीता) को गले लगाया।