Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 118SHLOKA: 20
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 118

रावणाङ्कपरिभ्रष्टां दृष्टां दुष्टेन चक्षुषा ।
कथं त्वां पुनरादद्यां कुलं व्यपदिशन् महत् ॥६-११८-२०॥

rāvaṇāṅkaparibhraṣṭāṃ dṛṣṭāṃ duṣṭena cakṣuṣā |
kathaṃ tvāṃ punarādadyāṃ kulaṃ vyapadiśan mahat ॥6-118-20॥

Translation

How can I, asserting my descent from a great lineage, accept you back—you who have fallen from Ravana's lap and have been looked upon by his evil eye?

हिंदी अनुवाद

रावण की गोद से भ्रष्ट (स्पर्श की गई) और उसकी दुष्ट दृष्टि से देखी गई तुमको, अपने महान कुल का परिचय देता हुआ मैं पुनः कैसे स्वीकार करूँ?


English Commentary

Shri Rama details the physical grounds for rejection. The reference to being in 'Ravana's lap' (during abduction) and subjected to his 'lustful gaze' constitutes a violation in the eyes of the public. Shri Rama states that reclaiming her while claiming a 'great lineage' (kulam vyapadishan mahat) would be hypocritical. He is highlighting the external stains that, in the absence of a divine proof (Agni Pariksha), make her socially unacceptable to a King.

हिंदी टीका

श्री राम यहाँ उन विशिष्ट कारणों को गिनाते हैं जो सीता को 'दूषित' मानते हैं—रावण द्वारा स्पर्श ('अंकपरिभ्रष्टां') और उसकी कामुक दृष्टि ('दुष्टेन चक्षुषा')। यद्यपि सीता मन से पवित्र हैं, किन्तु शारीरिक स्तर पर रावण का स्पर्श (अपहरण के समय) हुआ था। श्री राम कहते हैं कि 'महान कुल' (सूर्यवंश) का प्रतिनिधि होने के नाते वे इस बाह्य अशुद्धि की अनदेखी नहीं कर सकते।