Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 121SHLOKA: 6
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 121

नैव वाचा न मनसा नानुध्यानान्न चक्षुषा ।
सुवृत्ता वृत्तशौण्डीर न त्वामतिचचार ह ॥६-१२१-६॥

naiva vācā na manasā nānudhyānānn na cakṣuṣā |
suvṛttā vṛttaśauṇḍīra na tvāmaticacāra ha ॥6-121-6॥

Translation

O Shri Rama, hero of virtuous conduct! This woman of good character has never deviated from you—neither by word, nor by mind, nor by contemplation, nor by eye.

हिंदी अनुवाद

हे सदाचार में शूरवीर (श्री राम)! सुचरित्रा सीता ने न वाणी से, न मन से, न ध्यान से और न ही दृष्टि से, तुम्हारा अतिक्रमण (तुम्हारे प्रति विश्वासघात) किया है।


English Commentary

This verse defines the gold standard of Pativrata dharma. Fidelity is verified not just physically, but psychologically and spiritually. Agni asserts she did not stray even with her 'eyes' (chakshusha) or 'subconscious thought' (anudhyanat). Addressing Shri Rama as vrittashaundira (hero of conduct) establishes equality; Agni confirms that Sita is the perfect moral counterpart to the righteous Shri Rama.

हिंदी टीका

अग्निदेव सीता की पवित्रता को चार स्तरों पर सत्यापित करते हैं: वाणी, मन, ध्यान और दृष्टि। शारीरिक पवित्रता तो दूर की बात है, सीता ने मानसिक रूप से भी कभी पर-पुरुष का चिंतन नहीं किया। श्री राम को 'वृत्तशौण्डीर' (चरित्र में शूरवीर) कहकर अग्निदेव याद दिलाते हैं कि जैसे श्री राम मर्यादा के रक्षक हैं, वैसे ही सीता भी मर्यादा की प्रतिमूर्ति हैं। यह दम्पति गुणों में समान है।