Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 122SHLOKA: 36
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 122

इति प्रतिसमादिश्य पुत्रौ सीतां तथा स्नुषाम् ।
इन्द्रलोकं विमानेन ययौ दशरथो ज्वलन् ॥६-१२२-३६॥

iti pratisamādiśya putrau sītāṃ tathā snuṣām |
indralokaṃ vimānena yayau daśarathō jvalan ॥6-122-36॥

Translation

Having thus instructed his two sons and his daughter-in-law Sita, the radiant Dasharatha returned to the realm of Indra in his celestial chariot.

हिंदी अनुवाद

इस प्रकार अपने दोनों पुत्रों और पुत्रवधू सीता को उपदेश (निर्देश) देकर, वे तेजस्वी दशरथ विमान द्वारा पुनः इन्द्रलोक चले गए।


English Commentary

The sarga concludes with Dasharatha's return to heaven. The word 'Jvalan' (radiant) signifies his divine and liberated state. Having seen his sons safe and victorious, his soul attained complete fulfillment. This departure is not tragic but auspicious and peaceful. With this, the human and divine dignity of Shri Rama is re-established.

हिंदी टीका

सर्ग का समापन दशरथ जी की स्वर्ग-वापसी के साथ होता है। 'ज्वलन्' (चमकते हुए) शब्द उनकी अब की दिव्य और मुक्त अवस्था को दर्शाता है। वे अब अपने पुत्रों को सुरक्षित और विजयी देख चुके थे, अतः उनकी आत्मा को पूर्ण तृप्ति मिली। यह विदा होना दुःखद नहीं, बल्कि मंगलमयी और शांतिपूर्ण है। इसके साथ ही श्री राम की मानवीय और दैवीय गरिमा पुनः स्थापित हो गई।