Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 124SHLOKA: 6
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 124

सुकुमारो महाबाहुः कुमारः सत्यसंश्रवः ।
तं विना कैकयीपुत्रं भरतं धर्मचारिणम् ॥६-१२४-६॥

sukumāro mahābāhuḥ kumāraḥ satyasaṃśravaḥ |
taṃ vinā kaikayīputraṃ bharataṃ dharmacāriṇam ॥6-124-6॥

Translation

...without that delicate, mighty-armed Prince Bharata, the son of Kaikeyi, who is true to his vows and practices righteousness...

हिंदी अनुवाद

सुकुमार, महाबाहु, सत्यप्रतिज्ञ और धर्म का आचरण करने वाले कैकयीनंदन राजकुमार भरत के बिना...


English Commentary

Shri Rama describes Bharata with deep affection. He is 'sukumara' (delicate/tender) yet 'satyasamshrava' (true to his word). Identifying him as 'Kaikeyiputra' (son of Kaikeyi) is significant; Shri Rama honors him specifically as Kaikeyi's son to show that Bharata's righteousness shines independently of his mother's actions.

हिंदी टीका

श्रीश्री राम भरत के गुणों का बखान करते हैं—वे 'सुकुमार' हैं फिर भी 'सत्यसंश्रवः' (सत्य प्रतिज्ञा वाले) हैं। श्रीश्री राम उन्हें 'कैकयीपुत्र' कहते हैं, जो सामान्यतः कटुता का कारण हो सकता था, किन्तु श्री राम के मुख से यह संबोधन भरत की उस महानता को दिखाता है कि कैकयी का पुत्र होकर भी वे धर्मचारी हैं।