Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 13SHLOKA: 3
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 13

ईश्वरस्येश्वरः कोऽस्ति तव शत्रुनिबर्हण ।
रमस्व सह वैदेह्या शत्रूनाक्रम्य मूर्धसु ॥६-१३-३॥

īśvarasyeśvaraḥ ko'sti tava śatrunibarhaṇa । ramasva saha vaidehyā śatrūnākramya mūrdhasu ॥6-13-3॥

Translation

O Destroyer of Enemies! Who is the lord over you, the Lord? Enjoy yourself with Vaidehi, stepping on the heads of your enemies.

हिंदी अनुवाद

हे शत्रुनाशन! आप ईश्वर (स्वामी) हैं, आपका ईश्वर (शासक) कौन है? (कोई नहीं)। अतः शत्रुओं के सिर पर पैर रखकर आप वैदेही (सीता) के साथ रमन (भोग) कीजिये।


English Commentary

Appeal to Supremacy. Mahaparshva strokes Ravana's ego by declaring him the supreme authority with no superior to hold him accountable. He urges Ravana to act with impunity ('akramya murdhasu' - stepping on heads), enforcing his will over Sita regardless of consent or consequences.

हिंदी टीका

सर्वोच्च सत्ता का दंभ। महापार्श्व रावण को याद दिलाता है कि वह सर्वोच्च है ('ईश्वरस्य ईश्वरः कोऽस्ति' - ईश्वर का ईश्वर कौन हो सकता है?)। उसे किसी नियम या नैतिकता से डरने की जरूरत नहीं है। 'शत्रुओं के सिर पर पैर रखना' शक्ति प्रदर्शन का प्रतीक है।