Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 15SHLOKA: 12
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 15

मूढोऽप्रगल्भोऽविनयोपपन्न ।
स्तीक्षणस्वभावोऽल्पमतिर्दुरात्मा ।
मूर्खस्त्वमत्यन्तसुदुर्मतिश्च ।
त्वमिन्द्रजिद्बालतया ब्रवीषि ॥६-१५-१२॥

mūḍho'pragalbho'vinayopapannastīkṣṇasvabhāvo'lpamatirdurātmā । mūrkhastvamatyantasudurmatiśca tvamindrajidbālatayā bravīṣi ॥6-15-12॥

Translation

'You are deluded, immature, arrogant, sharp-tempered, dim-witted, evil-natured, foolish, and extremely evil-minded. O Indrajit, you speak out of childishness.'

हिंदी अनुवाद

'तुम मूढ़ हो, बुद्धिहीन (अप्रगल्भ) हो, विनय-रहित (उद्दण्ड) हो, तीखे स्वभाव वाले हो, अल्पबुद्धि हो, दुरात्मा हो, मूर्ख हो और अत्यंत खोटा दिमाग रखने वाले हो। हे इन्द्रजीत! तुम बालकपन के कारण (ऐसा) बोल रहे हो।'


English Commentary

A barrage of reprimands. Vibhishana uses a string of adjectives ('mudho', 'alpammati', 'duratma') to dismantle Indrajit's credibility. He attributes Indrajit's hawkish stance to a lack of maturity ('balataya') rather than genuine bravery.

हिंदी टीका

विशेषणों की वर्षा। विभीषण क्रोध में नहीं, बल्कि विश्लेषण करते हुए इन्द्रजीत के चरित्र की कमियाँ गिनाते हैं—अविनय, तीखापन, अल्पमति। ये सब एक अच्छे सेनापति या राजा के गुण नहीं हैं। वे उसे याद दिलाते हैं कि वह अभी 'बालक' है।