Srimad Valmiki Ramayana

YUDDHA KANDASARGA: 16SHLOKA: 5
Srimad Valmiki Ramayana - Yuddha Kanda - Sarga 16

नित्यम् अन्योन्य सम्हृष्टा व्यसनेष्वाततायिनः ।
प्रच्चन्न हृदया घोरा ज्ञातयस् तु भय आवहाः ॥६-१६-५॥

nityamanyonyasaṃhṛṣṭā vyasaneṣvātatāyinaḥ । pracchannahṛdayā ghorā jñātayastu bhayāvahāḥ ॥6-16-5॥

Translation

'Kinsmen are always delighted in mutual (discord), become treacherous in calamities, have hidden hearts, are terrible and dangerous.'

हिंदी अनुवाद

'रिश्तेदार नित्य एक-दूसरे (की बुराई) में प्रसन्न रहते हैं, विपत्ति में घातक (आततायी) बन जाते हैं, अपने हृदय के भावों को छिपाकर रखते हैं (प्रच्छन्नहृदय) और भयानक तथा भय पैदा करने वाले होते हैं।'


English Commentary

Demonizing the family. Ravana paints all relatives as treacherous ('atatayinah') and secretive ('pracchannahridaya'). This paranoia justifies his rejection of Vibhishana, framing him as a domestic threat worse than the external enemy.

हिंदी टीका

रिश्तेदारों की निंदा। रावण विभीषण को 'प्रच्छन्नहृदय' (छिपे हुए दिल वाला) कहता है। उसका मानना है कि बाहरी दुश्मन से निपटना आसान है, लेकिन घर के भेदी ('आततायी') से बचना मुश्किल है।